Foto: Grenoble, Isère. Via wiki commons.

Het was in de zomer van 1978, dat ik haar ontmoette. Ik was negentien jaar en Hélène was nog maar zestien. Ik ging een week op vakantie met een vriend uit de Amsterdamse Pijp, waar ik toen woonde. Kamperen aan de Belgische kust.

Mijn vriend – Peter heette hij – beschikte over een stokoude, rode Daf 55. Het licht viel af en toe uit en het gaspedaal bleef soms vastzitten, maar we besloten het erop te wagen. We vertrokken met onze Daf naar Knokke.

Vakantieliefde

De derde dag van onze vakantie zag ik op het strand een Frans meisje liggen, dat ons nieuwsgierig aankeek. Ze had een grote bos blond krulhaar, een mooi gezicht met bruine ogen en een brilletje. Ze had een erotiserend lichaam. Toen ze in het water naar ons toekwam legde ik instinctief een hand om haar middel, maar ze hield het af. Later kwam ze wel bij ons groepje zitten. Ze stelde zich voor als Hélène, kwam uit Grenoble.

De dagen daarna trok ze met ons op, waarbij ik meestal degene was die met haar sprak, omdat ik de enige in ons groepje was die een beetje Frans kon praten. Op een goed moment stond ik met Hélène in de supermarkt achter een schap, toen ze ineens haar borsten tegen mij aandrukte en me een lange tongzoen gaf. Ik vertelde dit op straat aan Peter en twee Haagse nozems die wij ontmoet hadden op de camping, maar geen van allen wilde het geloven.

Die avond op het strand, moesten ze het wel geloven. Hélène en ik liepen hand in hand langs de golven, praatten honderduit in een soort abacadabra Frans (van mijn kant, maar Hélène was een goede leermeesteres) en stonden uren te vrijen. De jaloerse blikken van de anderen deden me goed, terwijl we bier zaten te drinken op een beschut terras in Knokke. Het beviel me wat minder dat bij het afscheid in een discotheek, Hélène ook Peter op zijn mond zoende. De volgende ochtend vertrok ik met Peter in de Daf. We reden probleemloos naar Amsterdam tot net over de Utrechtse brug, waarna ons vehikel het voor eens en voor altijd begaf.

De weken na onze vakantie wachtte ik met spanning op de beloofde brief van Hélène. Ik had er zelf al meerdere geschreven. Ik had net de hoop opgegeven, toen ik een lange brief ontving, met foto’s en al. Hélène had een goede schrijfstijl en was voor haar leeftijd behoorlijk filosofisch onderlegd. Ze gruwde van de monotone en beperkte wereld waarin ze leefde, verlangde naar iets nieuws, naar een teken van hoop. Ik begon direct te sparen voor het treinticket en vertrok in december voor een week naar Grenoble.

Desillusie

Ik sliep ’s nachts in de trein en kwam in de vroege ochtend aan in Grenoble. Ik liep het station uit en zag dat de stad aan alle kanten omgeven was door massieve bergen met besneeuwde toppen. Het zou een symbool zijn van hoe ik me die dagen zou voelen. Ingesloten.

Hélène woonde met haar ouders, broer en twee zussen in een krap appartement aan de Rue de Stalingrad. De vader was een geëmigreerde Belg die zijn baan als docent was kwijtgeraakt, wat verdiende met correctiewerk. Er waren spanningen in het gezin door de financiële problemen. Aan tafel ontstonden verbijsterende ruzies waarbij Hélène vaak de boventoon voerde.

Ze was moeilijk en opstandig en lag in alles dwars. Daarbij keurde ze mij eigenlijk geen blik waardig. We gingen nog naar een feest van een klasgenoot van haar, waarbij ze de hele nacht danste met andere jongens, niet naar mij omkeek. Uit ellende papte ik maar aan met een ander meisje, ene Claudine die me nog een tijdje verliefde brieven zou sturen maar die ik nooit meer terugzag.

Het bezoek was een fiasco. Helemaal niet wat ik me ervan voorgesteld had. Terug in Amsterdam besloot ik Hélène uit mijn hoofd te zetten. Na enkele weken kwamen er toch weer brieven. Ik was de belangrijkste man in Hélène’s leven, haar enige blijvende liefde, maar het was een amour-amitié. Ze was sowieso niet in staat om haar hele leven bij een man te blijven, stelde Hélène. Ze had een erg feministische opstelling. Langzaam begon ik weer in haar ban te raken.

We bleven elkaar ontmoeten, soms in Grenoble, soms in Amsterdam en soms ook halverwege in Parijs bij Henriëtte, een goede vriendin van mij die een relatie had met Jaap, toen mijn beste vriend in Amsterdam.

Ik herinner me dat we in de nacht van 31 december 1979 / 1 januari 1980 met zijn vieren (Henriëtte, Jaap, Hélène en ik) naar een nieuwjaarsfeest gingen in Parijs als “les quatre-vingt”. Een ieder van ons met 20 op het gezicht geschilderd, dus dat was samen 80. Zo vierden we de komst van de jaren tachtig.

Meerdere keren ging ik naar Grenoble, als ik geen geld had dan liftte ik erheen, bleef dan onderweg logeren bij Henriëtte in Parijs. Een keer toen ik geen lift kreeg verstopte me in de trein zonder kaartje, hopend dat de conducteurs me niet zouden ontdekken. Helaas, dat deden ze dus wel.

Ik schreef Hélène vele brieven, vroeg haar telefonisch om duidelijkheid te geven, ging soms weer met haar naar bed. Maar de ontmoetingen liepen altijd weer uit op fiasco’s, op bittere teleurstellingen. Ik wilde iets dat er kennelijk niet was, maar met mijn alles-of-niets houding van krijger in de liefde, kon ik dat niet accepteren. Uiteindelijk braken we met elkaar, ik was zo boos op haar dat ik al haar brieven en foto’s terugstuurde. Kinderachtige actie, denk ik nu.

Het contact weer hersteld

Ergens eind jaren tachtig, kwamen we elkaar toch weer tegen of maakten we het weer goed. Hoe dat is gegaan weet ik niet meer. Hélène kwam naar Amsterdam met haar levenspartner Eric, die dat tot aan haar dood is gebleven. Ik zag als een berg op tegen een ontmoeting met Hélène en Eric, maar op de één of andere vreemde manier voelde het als een bevrijding. De droom die ik jaren ’s nachts had gedroomd waarin ik panisch op zoek was naar Hélène en haar op het nippertje miste, stopte.

We slaagden erin met het klimmen der jaren de dingen maar zo te nemen als ze waren en dat was een vriendschap met misschien nog een vleugje romantiek. Zonder wederzijdse verwachtingen.

scannen0003
Hélène omstreeks 1990

Eric was een aardige, zachtmoedige, beetje alternatieve Fransman. Hij had een hip software bedrijfje gespecialiseerd in spelletjes. Uit de brieven die ik weer van Hélène ontving begreep ik dat ze nog steeds tamelijk vrije opvattingen had in de liefde en dat Eric niet de enige man was in haar leven. Ik had de indruk dat Eric zich daarbij neerlegde, maar dat hij niet zo heel gelukkig was met die situatie.

Ik realiseerde me dat het misschien maar beter was zo, want zelf zou ik in een relatie met Hélène op dit punt niet de inschikkelijkheid hebben gehad die Eric toonde. Dus dat was weer gebotst. Maar op de één of andere manier bleven Hélène en ik elkaar opzoeken. Alsof we een geheime, spirituele band hadden.

Met een vriend bracht ik in 1990 een tegenbezoek bij Hélène en Eric in Grenoble. Ik liep weer door de stad omringd door de bergen, waar ik in 1979 stuk was gelopen op mijn eigen blinde verliefdheid. Dit keer voelde ik me vrijer en bezocht wat kroegjes, die ik me nog herinnerde. Hélène liet ons het uitzicht zien van bovenaan over Grenoble, bij de kabelbaan.

Helene nieuw
Hélène en schrijver dezes in Grenoble

Laatste decennia: uit het zicht, maar niet uit het hart

Daarna hebben we elkaar nooit meer gezien. Toch bleven Hélène en ik elkaar schrijven. De genegenheid van Hélène voor mij was langzamerhand een zekerheid geworden. Ik wist wel dat het nu eenmaal was zoals het was: een vriendschap op grote afstand, maar op een bepaalde manier kon ik toch op haar rekenen. En zij op mij.

In lange brieven, die van tijd tot tijd binnenkwamen en met nog altijd met een filosofische ondertoon, deelde Hélène haar wel en wee. Hélène had eerst gewerkt bij een reclamebureau en kreeg later een baan op de marketing afdeling van GEG (Gaz Electricité de Grenoble), de energiemaatschappij van Grenoble. Ze had nog altijd een vrij progressieve levenshouding. Bij GEG kreeg ze de kans ook sociale projecten op te starten om mensen met financiële problemen te helpen, als responsable des actions Précarité Énergie. Zie hieronder.

Schermafdruk 2018-11-17 19.57.33

Met haar levenspartner ging het wat minder, schreef Hélène. Zijn bedrijf was gestopt wegens gebrek aan resultaten en hij kon niet zijn draai vinden in een vaste baan. Samen hadden ze een dochter gekregen, Lilas, waarbij Eric een deel van de opvang voor zijn rekening nam en Hélène kostwinnaar werd. Dit in combinatie met het gegeven dat het slecht ging met haar ouders en haar zus (vanwege psychische problemen) baarde haar veel zorgen, schreef Hélène.

In de afgelopen jaren bleven we incidenteel contact houden en hadden we steeds plannen om elkaar te ontmoeten. Zij zou met haar dochter naar Nederland komen voor een vakantie, maar ik geloof dat het om financiële redenen net niet lukte. Later nodigde zij ons uit om in Frankrijk de zomervakantie met onze beide gezinnen door te brengen in een huis van kennissen, maar dit keer was het voor mij als (inmiddels) ZZP’er die toen net worstelde met de gevolgen van de eurocrisis, financieel niet haalbaar.

Zo heeft dat stomme geld ook nog in de weg gestaan van een nieuwe ontmoeting.

Een jaar of twee geleden meldde Hélène bij mij dat ze ernstig ziek was, een kwaadaardige tumor in de alvleesklier. Ze ging vol de strijd aan met hulp van de artsen, maar ook met allerlei diëten die goed pasten bij haar progressieve levenshouding. Ze vormde een support group van vrienden in haar omgeving. Maar geleidelijk werd het stiller.

Ik wist zelf ook niet goed wat ik ermee aan moest. Wilde iets doen om haar te helpen, maar wist niet wat. Op haar laatste verjaardag, 30 november 2017, stuurde ik haar weer een bericht. Gefeliciteerd, red je het nog? Is het ergste al achter de rug? Drie dagen later mailde Hélène terug, dat ze me wilde bellen. Het bericht luidde:

Salut Jan, je vais essayer de te téléphoner tout à l’heure. Es-tu disponible?

Bisous

Hélène

Bisous, Hélène. Zo eindigden de brieven ook waarop ik veertig jaar geleden in mijn verliefdheid met smart zat te wachten, tot de postbode ze bezorgde. Ik mailde terug dat ze dat gerust kon doen op ieder gewenst tijdstip, met mijn telefoonnummers, die ze ook al had van mijn mail footer. Zelf had ik het telefoon nummer niet van Hélène na een recente verhuizing, omdat we inmiddels mailden in plaats van schreven.

Alsof het lot dat ons toch al niet zo gunstig gezind was geweest ons nog één keer wilde tarten, kreeg ik mijn mails ineens terug met een systeemmelding dat ze niet afgeleverd konden worden. Misschien zat haar mailbox vol.

Aangezien Hélène mijn nummer wel had, maar ik het hare niet, leek het me raadzaam te wachten. Maar het telefoontje kwam niet. Ik zat er een paar dagen over te piekeren. Begin januari dit jaar probeerde ik het nog een keer, maar de mail functioneerde nog steeds niet. Ik dacht, laat ik maar even afwachten. Ze heeft mijn nummer. Als ze zover is, belt of mailt ze wel weer.

Zo was het immers altijd geweest tussen ons. Ik kon maanden, soms jaren niets van haar horen, maar vroeg of laat kwam die brief weer met vier of vijf vol geschreven velletjes. Ik drukte mijn gedachten en gevoelens hierover naar de achtergrond. Maar het voelde niet goed. De hele tijd niet. En het bleef stil.

Afgelopen week twitterde ik iets over Hélène en vroeger – ik twitter nu eenmaal van alles en nog wat – maar ineens greep ik mezelf bij de kraag. Zit je nu te twitteren en je weet niet eens hoe het met haar gaat! – sprak ik mezelf streng toe. Dus stuurde ik weer een mail naar Hélène. Hoe gaat het? Red je het nog?

Dit keer kwam de mail wel aan en er kwam zelfs een rap antwoord van haar mail account, niet van Hélène, maar van Eric, haar levenspartner.
Hélène is al op 13 januari 2018 overleden nadat haar ziekte uitzichtloos was geworden en alle behandelingen hadden gefaald, schrijft Eric. Hij excuseert zich dat hij het niet eerder gemeld had, maar was begrijpelijkerwijs gedompeld in verdriet en stelde de zorg voor hun dochter op de eerste plaats.

Ik denk nu, dat Hélène mij nog wilde bellen in december, om afscheid te nemen. Heeft ze het niet gedaan omdat ze mijn antwoord op haar vraag of ik beschikbaar was, niet meer heeft ontvangen? Of ontbrak het haar aan de moed om zo’n telefoontje te plegen? Of misschien was ze gewoon te ziek en in beslag genomen door de zorg voor haar naasten? Of dit alles tegelijk.

Het maakt eigenlijk niet uit en ik heb er vrede mee. In ieder geval wist Hélène, een paar weken voordat ze is overleden, dat ik had gedacht aan haar verjaardag, ook al hadden wij elkaar al achttien jaar niet meer gezien. En ik weet dat zij aan mij dacht en me nog wilde bellen. Dat is toch al mooi. Hoeveel ex-geliefden doen elkaar niet in de ban, of zijn elkaar na een poosje straal vergeten?

Als-dan-redeneringen hebben zo weinig zin. Als de crisis na 2008 niet zo had toegeslagen, dan hadden we die gedroomde vakanties kunnen plannen en elkaars kinderen beter leren kennen. Als de mail niet ineens was vastgelopen, dan had ze mij misschien nog gebeld. Of als ik het gevoel niet weggedrukt had en zelf haar telefoonnummer had uitgezocht, had ik dat ook zelf kunnen doen.

Maar goed. Het is zoals het is.

Hélène stuurde in 2009 babykleertjes toen onze jongste dochter was geboren, schoot me vandaag  te binnen. Nee, Hélène was niet altijd de makkelijkste, maar ze was een mooi, een bijzonder en een lief mens.

Salut, Hélène. Bisous.

 

 

 

 

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s