Afgelopen week was het op 9 mei Europe Day, Europadag. Unity and diversity moesten we vieren, volgens de Brusselse propaganda. Ik sta zo langzamerhand buitengewoon sceptisch tegenover dat soort propaganda. Ik associeerde de Europadag met een foto van het Museumplein in Amsterdam, genomen op 27 juni 1941. De nazi’s organiseerden daar toen ook een soort “Europadag”.

Europadag

 

Nazi manifestatie op het Museumplein in 1941
Die manifestatie op het Museumplein vond plaats luttele dagen na het begin van Operatie Barbarossa: de aanval van Nazi-Duitsland op de Sovjet-Unie. In de ogen van de Nazi’s de beslissende stoot naar wereldheerschappij. In dat kader werd de manifestatie op het Museumplein gehouden. De “strijd tegen het Bolsjewisme” stond voorop.

Ik besloot via het onvolprezen digitale archief delpher.nl de toespraak te lezen, die “rijkscommissaris” Seyss Inquart die dag hield op het Museumplein. Een akelige ervaring, want het rabiate antisemitisme druipt van bijna iedere zin af. Het is ook beklemmend te bedenken dat die manifestatie plaatsvond nog voordat de grote deportaties in Nederland op gang waren gekomen. Etty Hillesum bijvoorbeeld, woonde op nog geen steenworp afstand van de Nazi-demonstratie.

Verenigd Europa onder Duitse leiding
Hoofdmotief van de toespraak was de strijd voor “de Europese beschaving” van de nazi’s. Die beschaving, aldus het perfide brein van de nazi’s, moest verdedigd worden tegen twee soorten “Joodse invloed”: marxisme (Sovjet-Unie) en kapitalisme (Amerika). Om dit doel te bereiken moest Europa verenigd worden onder Duitse leiding. De nazi’s hadden een vrij vaag idee van dit verenigd Europa. Het moest bestaan uit volksgemeenschappen, die op de één of andere manier verenigd waren onder Duitse leiding. Het was de hoofdmoot van hun propaganda in Nederland. Mit Adolf Hitler in ein neues Europa! stond op het levensgrote spandoek.

Nazi-Duitsland voerde dus nadrukkelijk propaganda met het idee van een Verenigd Europa. Hun belangrijkste tegenstrevers in Europa, te weten Churchill, De Gaulle en onze koningin Wilhelmina, kwamen juist op voor het idee van de soevereine natiestaat. Al hebben met name Churchill en De Gaulle zich na de oorlog wel ingezet voor vormen van Europese samenwerking, zij kunnen niet gezien worden als voorstanders van een federaal Europa.

Gustav Stresemann
Ik zou mij op mijn beurt schuldig maken aan kwalijke godwins, als ik het idee van Europese eenheid puur zou terugvoeren naar de nazi’s. In feite kwam het idee meer uit kringen van de Volkenbond, voorloper van de Verenigde Naties, opgericht in 1919 om de vrede tussen Duitsland en Frankrijk te bevorderen. Met name de te vroeg (in 1929) overleden Duitse politicus Gustav Stresemann maakte zich sterk voor dit idee. Stresemann schijnt zelfs toen al het idee van een Europese munt te hebben geopperd.

Stresemann was geen nazi. Hij was de man die de Weimar Republiek bij elkaar hield en zijn vroege overlijden heeft Hitler zeker in de kaart gespeeld.

Na de Tweede Wereldoorlog
Na de oorlog kwam het idee van een Verenigd Europa weer nadrukkelijk na voren. Zoals Thierry Baudet hier betoogt en ook is onderbouwd in een uitgebreide studie van de historicus Aldrich was dit niet een spontaan idee: het werd heimelijk aangestuurd en gefinancierd door de Amerikanen die hiermee twee doelen beoogden. Op de eerste plaats, wilden zij een sterk Europa dat de strijd kon aanbinden met het communisme, zoals Thierry Baudet betoogt. Op de tweede plaats wilden zij voorkomen dat Duitsland weer de landen zou overheersen. Begrijpelijkerwijs waren de Amerikanen na twee interventies in Wereldoorlogen de perikelen van de Europese natiestaten zat.

Paradoxaal
Als je de geschiedenis objectief bestudeert, valt vaak het paradoxale karakter ervan op. Het idee van Europese eenheid zoals ontstaan in de tijd van de Volkenbond, was ongetwijfeld idealistisch. De nazi’s streefden ook een verenigd Europa na, onder hun leiding en vrij van “Joodse smetten”.  De nazi’s werden in West-Europa verslagen door de Amerikanen, die op hun beurt ook weer het idee van een verenigd Europa propageerden, in de strijd tegen het communisme. Wat voor de nazi’s ook een hoofdmotief was. Paradoxaler dan dat kan ik het niet bedenken.

Ook is het paradoxaal om te bedenken dat de stappen naar de huidige EU en euro werden gezet begin jaren negentig, na het vallen van de Berlijnse muur in 1989. Om Duitse dominantie te voorkomen pleitten de Fransen (Mitterrand en vooral Delors) voor een Europese eenheidsmunt. Maar juist deze eenheidsmunt heeft ervoor gezorgd, dat Duitsland economisch oppermachtig werd in de EU.

De geschiedenis is grijs
Dit alles overwegende moest ik denken aan mijn docent Geschiedenis op het Amsterdams Lyceum, Piet Schraa. “De geschiedenis is niet zwart of wit, maar grijs” was één van zijn favoriete uitspraken.  Misschien moeten we concluderen dat het pro-Europees zijn van iemand, weinig zegt over zijn of haar vreedzaamheid. Zowel in het heden als in het verleden hebben zowel vreedzame als oorlogszuchtige types zich ingezet voor het idee van Europese eenheid. Omgekeerd vinden we natuurlijk ook onder aanhangers van de natiestaat good guys and bad guys.

Ik stel voor dat we stoppen met het bedrijven van propaganda over de opvatting van Europese eenheid en het idee gewoon nuchter beschouwen op zijn voor- en nadelen. Waarbij een tussenvorm, zeg maar een confederaal Europa waarin natiestaten maximale soevereiniteit genieten, nog steeds mijn voorkeur heeft. Ik heb daarom geen behoefte aan EU-propaganda die op onze kosten gefinancierd wordt door Brussel dat – ondanks de Brexit – het budget daarvoor telkens maar blijft verhogen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s