De kwestie van de verdwenen scheepswrakken van de Slag in de Javazee van 27 februari 1942, met name de toen getorpedeerde en gezonken Hr.Ms. de Ruyter, Hr.Ms. Java en Hr.Ms. Kortenaer, blijft de gemoederen bezig houden. Voor mij als tweede generatie nabestaande – mijn grootvader van moederskant Luitenant ter zee I Nico Schrakamp sneuvelde aan boord van Hr.Ms. de Ruyter – toch een kwestie met een bijzonder tintje. Al heb ik mijn grootvader niet persoonlijk gekend.

Nadat het officiële onderzoek van de Indonesische en Nederlandse autoriteiten was afgerond kwam er ineens toch weer schot in de zaak door een reportage van enkele Indonesische journalisten van de website Tirto.

Ruyter Soerabaja

Daar waar de officiële onderzoekers helemaal niets wisten te vinden brengen deze journalisten zonder al te veel moeite de hele keten van de grafschenners in beeld, van Indonesische onderaannemers tot Chinese sloopbedrijven. Ze interviewden betrokkenen en kwamen met macabere details over delen van lichamen, die tussen het schroot tevoorschijn waren gekomen. Deze zouden gedumpt zijn in massagraven of in zee.

Inmiddels heeft Nederland het officiële onderzoek weer opnieuw opgestart  naar aanleiding van de bevindingen van de Indonesische journalisten.

Vrijdag werd Defensieminister Bijleveld gevraagd door de Telegraaf of zij denkt dat de Indonesische autoriteiten het onderzoek dit keer wel serieus zullen oppakken en antwoordde met veel meel in de mond: “Daar moet ik van uitgaan. Het beschermen van maritiem erfgoed moet nu eenmaal in samenwerking gebeuren. We zullen ook kritisch meekijken. Het gaat over het handhaven van internationaal gemaakte afspraken. Dat is best ingewikkeld”.

Tja, denk je dan als nabestaande. Het bekende gewauwel van politici over “de onderste steen”, waarin we met z’n allen steeds minder vertrouwen krijgen. Het heeft allemaal met belangen te maken en door de globalisatie worden die belangen steeds ingewikkelder en ondoorzichtiger.

Zoals ik in mijn blog uit 2016 over De slag in de Javazee uiteen heb gezet is mijn familieconnectie een beetje ingewikkeld. Luitenant ter zee Nico Schrakamp, de navigator van Hr.Ms. de Ruyter, is mijn grootvader van moederskant. Mijn moeder kwam voort uit zijn eerste huwelijk, maar voor de oorlog was hij al gescheiden en hertrouwd met Julia de Roy van Zuydewijn met wie hij in 1939 een zoon kreeg. Deze zoon (mijn oom of halfoom) heette ook Nico Schrakamp en is helaas in 2011 overleden.

Omdat mijn opa’s eerste vrouw, mijn oma uit Pekalongan, helemaal uit beeld was verdwenen na de oorlog heb ik als kind altijd zijn tweede vrouw Julia (door mijn vader “tante Juul” genoemd en door mij en mijn zusje “oma Haag”) als mijn oma gezien. “Tante Juul” heeft geen makkelijk leven gehad. Op haar 32e jaar werd ze weduwe zonder het op dat moment te beseffen. Samen met haar zoon Nico junior overleefde ze ternauwernood het “Jappenkamp”. Toen ze na haar bevrijding uit het kamp bij het Rode Kruis informeerde naar haar man, kreeg ze te horen dat hij vermist was. “Dat betekent dat hij dood is”, werd daar tot haar ontsteltenis aan toegevoegd.

Eenmaal terug in Den Haag leefde ze vooral voor haar zoon Nico. Hoewel Nico junior last had van dyslexie wist hij de middelbare school af te ronden, studeerde af als Ir. Chemische Technologie aan de universiteit van Delft en heeft een mooie carrière doorlopen bij Unilever. Later is Nico nog directeur geweest van de Stichting Verpakking en Milieu, een soort belangenorganisatie voor het bedrijfsleven. Ik herinner me hem als een intelligente en fijne man.

Mijn zusje en ik gingen in de jaren zestig altijd met veel plezier logeren bij “Oma Haag” in de Viviënstraat te Den Haag. Ze was een lieve vrouw die prachtig verhalen kon vertellen; een generatie die nog niet verpest was door de TV. In haar witte kever nam ze ons mee naar het strand van Scheveningen.

Nico Schrakamp
Nico Schrakamp, 1902-1942

Al die tijd stond de foto van haar overleden echtgenoot op de schoorsteenmantel, maar veel werd daar niet over gesproken. Als het gesprek toch op haar overleden echtgenoot kwam, sprak “oma Haag” over hem op een manier die een beetje deed denken aan een verliefd schoolmeisje. Hoe charmant hij was bij het Marinebal. Dat ze een tijdje in Amsterdam woonden, in de Kerkstraat. Ze was na de oorlog nooit hertrouwd hoewel er wel aanbidders waren geweest, maar “on n’aime vraiment qu’une seule fois dans la vie”, vertrouwde ze ons toe.

“Oma Haag” ging nooit naar de officiële herdenkingen van de Slag in de Javazee. Ze voelde zich nog steeds een Marinevrouw, maar aan de politiek had ze een broertje dood. Enige uitzondering was premier Piet de Jong, want die kende ze nog uit zijn Marinetijd in Nederlands-Indië. Op haar 90e verjaardag kwam Piet langs met een presentje. Dat vond ze mooi. Een jaar later, in 2001 was dat, is ze op 91-jarige leeftijd overleden na een ongelukkige val van de trap. Het toeval wil dat de scheepswrakken in de Javazee pas een jaar later werden ontdekt door een Australische duiker.

Oma haag0002
“Oma Haag” in 1958 met mijn zusje

Oma Haag verloor haar man in februari 1942, zat drie jaar lang in een Japans kamp tevergeefs te wachten op een teken van leven, heeft haar man nooit kunnen begraven en nooit geweten waar de scheepswrakken lagen. Dat ze de huidige commotie niet meer hoeft mee te maken, is misschien maar goed ook.

Ze wist dat haar man om het leven was gekomen door een ingewikkeld politiek steekspel.  Dat de Nederlandse kolonie onverdedigbaar was geworden na de val van Singapore en het terugtrekken van het grootste deel van de geallieerde luchtmacht, was bekend onder de marineofficieren. Doorman wilde met de vloot uitwijken naar Australië, maar kreeg daarvoor geen toestemming.

In de weken voorafgaand aan de slag waren de mannen dag en nacht in touw, maar kregen klap na klap te verwerken. Zo werd het verkenningsvliegtuigje van de De Ruyter al weken voor de slag uit de lucht geschoten. Ze voeren zonder luchtsteun blind door de Javazee, op zoek naar de Japanse invasievloot, opgejaagd door admiraal Helfrich aan de wal en onze minister van Oorlog Fürstner in Londen.

Op latere leeftijd vertelde “oma Haag” ons over de laatste autorit met haar man naar de Marinehaven van Soerabaja. Met lood in zijn schoenen was hij vertrokken en had haar gezegd dat de kans niet groot was, dat hij nog terug zou keren. Oorlogshelden? Ik zie hem meer als een oorlogsslachtoffer die zijn dure plicht heeft gedaan, net als de andere geallieerde slachtoffers. Het waren er meer dan tweeduizend.

Vermalen in een ingewikkeld internationaal geopolitiek spel, dat niet meer gewonnen kon worden toen de Britse generaal Wavell als hoogste leidinggevende van ABDACOM (American-British-Dutch-Australian Command) aan president Roosevelt en premier Churchill adviseerde om Java te laten vallen. De geallieerde luchtmacht werd teruggetrokken, maar de Nederlandse regering in Londen oordeelde dat er tot het bittere einde gestreden moest worden.

De perikelen nu omtrent de zeemansgraven van onze Marinemannen brengen mij tot de misschien wat bittere gedachte dat er weinig is veranderd. Bij leven werden de mannen opgeofferd in een internationaal politiek belangenspel en nu 76 jaar later is het niet veel beter, wanneer het gaat om het onderzoek naar hun geschonden zeemansgraf.

Ik heb er dan ook niet veel fiducie in dat er nog iets terecht zal komen van dat onderzoek. Ik steun Theo Doorman – de zoon van Karel – in zijn verzoek om eventuele lichamelijke resten te herbegraven op het ereveld van de Koninklijke Marine bij Soerabaja. Maar, net als vroeger onze “oma Haag”, kijk ik sceptisch tegen de rol van de politici aan.

Als ik af en toe op mijn blog of op Twitter een verhaaltje vertel over opa Nico de Marineman en “tante Juul” in Den Haag, dan is het vooral omdat ik op die manier hun nagedachtenis wil eren. Aan de politiek kun je dat maar beter niet overlaten.

 

 

 

3 gedachtes over “De kwestie van de verdwenen scheepswrakken in de Javazee

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s