Vorige week schreef ik voor OpinieZ: het antisemitisme keert terug, een onverdraaglijke gedachteHierop voortbordurend wil ik in deze longread proberen concreet uit te werken hoe de Nederlandse overheid, los van de zaken die nu al gebeuren op het vlak van antisemitismebestrijding – veelal symptoombestrijding – tot een effectief plan van aanpak komt. Ook zal ik ingaan op de geschiedenis van antisemitisme en vervolging in Nederland tijdens WO2.

Antisemitisme in Nederland
Antisemitisme is er natuurlijk altijd geweest in Nederland, zowel in latente vorm als in meer openlijke, virulente vorm. Daar staat tegenover dat in Nederland en vooral in Amsterdam eeuwenlang een Joodse minderheid heeft geleefd die niet te duchten had van pogroms en dergelijke. Ook is bekend dat de Joodse minderheid in Nederland beter geïntegreerd was dan in andere West-Europese landen. Een integratie en vaak ook assimilatie die zich op een gruwelijke manier tegen hen heeft gekeerd in de Tweede Wereldoorlog omdat Joodse mensen daardoor makkelijk op te sporen en op te pakken waren, mede omdat zij geen verzetscultuur hadden. Dat was immers niet nodig in Nederland.

Hoog percentage slachtoffers WO2 in Nederland
Veel is gezegd over het hoge percentage slachtoffers in WO2 onder de Nederlandse bevolking. Ongeveer 75% van de Joodse bevolking in Nederland overleefde de oorlog niet. Veel meer dan in België (40%) of in Frankrijk (25%) terwijl Frankrijk bekend staat als een land dat onder maarschalk Pétain collaboreerde. Hoe kon dit gebeuren? De laatste tijd merk ik dat in discussies op internet of elders veelal de volgende twee verklaringen worden aangehaald:

  1. Nederlanders zijn een bijzonder racistisch en antisemitisch volk met een lange koloniale geschiedenis, dus het is logisch dat het percentage Joodse slachtoffers hier hoger was dan in andere landen (deze verklaring hoor ik vaak uit de hoek van Social Justice Warriors e.d.)
  2. Koningin Wilhelmina is de hoofdschuldige. Zij had een hekel aan het Joodse volk, weigerde vluchtelingen in haar “achtertuin” en met haar besluit om na de Duitse inval in mei 1940 uit te wijken naar Engeland maakte zij de Nederlandse Holocaust mogelijk. Haar vertrek was namelijk – volgens deze redenatie – de reden dat Nederland onder een Duits burgerlijk bestuur viel en niet een militair bestuur, daardoor vielen er zoveel slachtoffers.

Studie van Griffioen en Zeller
De realiteit was naar mijn mening complexer. Beide verklaringen als hoofdverklaring zijn onderuit gehaald door de omvangrijke en vergelijkende studie Jodenvervolging in Nederland, België en Frankrijk 1940 – 1945  uit 2008 van de historici Pim Griffioen en Ron Zeller.  Volgens Griffioen en Zeller was juist het aanvankelijke verzet van de Nederlandse bevolking tegen de Jodenvervolging, uitmondend in de Februaristaking van februari 1941, de reden dat de Nazi’s ervoor kozen om in Nederland een bijzondere wijze van deportatie toe te passen. Deze aanpak was gebaseerd op administratieve misleiding en een volmacht voor de Duitse Sicherheitsdienst.

Koningin Wilhelmina
Wat betreft punt 2., het uitwijken van koningin Wilhelmina en de Nederlandse regering naar Londen, moet mij van het hart dat hier soms nogal eenzijdig naar wordt gekeken, zeker sinds de publicatie van het boek van wijlen Nanda van der Zee over de rol van Wilhelmina, Om erger te voorkomen. In dit debat wordt vaak vergeten dat Nederland destijds een koloniaal imperium was waarbij Nederlands-Indië (verloren gegaan in 1942 na de invasie van Japan) en vooral het bauxietrijke Suriname cruciaal waren voor de geallieerden om de oorlog te winnen.

Als de Koninklijke Familie en de regering in Nederland waren gebleven, had de meedogenloze Hitler zich deze overzeese gebieden makkelijk kunnen toeëigenen en had daarmee strategisch voordeel genoten. Of het dan beter was afgelopen voor de Joodse bevolking in Nederland is een vraag waarop, hoe wrang dat ook is, geen eenduidig antwoord kan worden gegeven, omdat het een als/dan scenario is.

Vorstin en regering in ballingschap te passief
Dit gezegd zijnde, wil ik daarmee de Nederlandse regering in ballingschap en koningin Wilhelmina niet vrijpleiten. Hun rol was te passief, zeker in het tweede deel van de oorlog, toen meer bekend was over de desastreuze gevolgen van de Jodenvervolging in Nederland. Dat dit bekend was blijkt uit de woorden van koningin Wilhelmina zelf, uitgesproken op Radio Oranje op 17 oktober 1942:

‘Ik deel van harte uw verontwaardiging en smart over het lot onzer Joodse landgenooten. En met mijn geheele volk voel ik de onmenschelijke behandeling, ja het stelselmatig uitroeien van deze landgenooten, die eeuwig met ons samen woonden in ons gezegend vaderland, als ons persoonlijk aangedaan.’

Waar bleef de oproep tot sabotage van het deportatie-apparaat?
De vraag is vooral waarom koningin Wilhelmina dit onderwerp niet vaker te berde bracht, niet opriep tot verzet of hulp aan de Joodse bevolking en waarom zij en de regering (het lijkt mij een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid) niet tot een coherente strategie kwamen om dit “stelselmatig uitroeien van Joodse landgenoten” zoals Wilhelmina het zelf noemde, zo veel mogelijk te verhinderen.

Ten dele is dit wel gebeurd, denk aan de overvallen op bevolkingsregisters door het Verzet, maar toch veel te weinig. De treinen bleven rijden. In dit opzicht kunnen we naar mijn mening wel degelijk spreken van een ernstig falen van koningin én regering, ook al was koningin Wilhelmina volgens de meeste historici die ik heb gelezen geen antisemiet.

Wegkijkers en antisemieten
Hier kunnen we aan toevoegen, de walgelijke houding van delen van de Nederlandse politie die zich maar al te graag inzetten voor de jacht op Joodse Nederlanders en ook de houding van verraders en verklikkers, waarbij antisemitisme zeker een rol heeft gespeeld. Tevens een houding van wegkijken bij grote delen van de bestuurselite, soms overgaand in een kwalijke houding van de Nazi’s overijverig behulpzaam zijn, zoals in het geval van de Amsterdamse gemeenteambtenaar en PR-kanon Piet Mijksenaar, waarover ik heb geschreven op OpinieZ. 

Dan is er nog het uiterst kwalijke, kleinzielige, gierige optreden van zowel Nederlandse bevolking en overheden jegens Joodse Nederlanders die wél terugkeerden van de Holocaust, maar in veel gevallen hun eigendommen niet terugkregen. Juist deze belabberde houding van ná de oorlog heeft, terecht, veel kwaad bloed gezet onder de overlevenden van de Holocaust en hun familie. Hetzelfde zien we bij veel Indische Nederlanders, die ook bepaald geen warm onthaal kregen na de oorlog.

Frankrijk draaide bij, Nederland niet
Verder valt op dat terwijl in het collaborerende Frankrijk vanaf 1942 of 1943 onder de bestuurselite wel  degelijk verzet ontstond tegen de Duitse deportaties, deze houding bij de Nederlandse bestuurselite tot aan het eind van de oorlog lijkt te ontbreken. De moeilijk te beantwoorden vraag is of dit te wijten was aan al dan niet latent antisemitisme bij de Nederlandse elite, of dat de Nazi’s simpelweg succesvol zijn geweest met hun deportatietactiek in Nederland die dus gebaseerd was op manipulatie en misleiding en het opzetten van een aparte structuur onder supervisie van Duitsers.

Mijn conclusie ten aanzien van WO2
Mijn persoonlijke (subjectieve) conclusie is dat het Nederlandse volk niet antisemitischer was dan andere West-Europese volkeren. Eerder lijkt het tegendeel het geval te zijn geweest, aangezien de Joodse bevolking hier beter was geïntegreerd dan in andere landen en er eeuwenlang een harmonieuze verhouding was tussen het Joodse bevolkingsdeel en het Huis van Oranje. Ook in de dagboeken van Anne Frank of Etty Hillesum lees ik niet dat er sprake zou zijn van massaal antisemitisme onder de Nederlandse bevolking. Eerder een totale verbijstering over de gang van zaken.

Nederland is tekort geschoten
Dit neemt niet weg dat zowel koningin Wilhelmina als de Nederlandse regering in ballingschap, maar ook de Nederlandse bestuurselite, ernstig tekort zijn geschoten en niet in staat waren tot een effectieve tegenwerking van de massale deportaties. Vooral is kwalijk het wegkijken door de elite van het probleem van het groeiende antisemitisme. Al in de jaren dertig begon dit wegkijken, toen velen dachten dat het mogelijk was om het op een akkoordje te gooien met Hitler en krachtige maatregelen tegen de Nazi’s vermeden werden toen het nog kon.

Lessen van het verleden voor het heden
Zoals de Griekse filosoof Heraclitus (Herakleitos) al vijf eeuwen vóór Christus schreef: “we kunnen niet tweemaal in dezelfde rivier stappen, want er stroomt telkens ander water”. Met andere woorden, historische vergelijkingen gaan altijd mank. Toch zijn er wel een aantal – beangstigende – parallellen tussen de periode van WO2 en het heden. Als belangrijkste zou ik willen noemen, ten eerste  de wegkijkhouding van de elite en ten tweede de contaminatie van antisemitisme, beter gezegd de versterking van aanwezig (soms latent) antisemitisme door invloeden van buitenaf.

Arabisch antisemitisme
Terwijl in de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw het antisemitisme van de nazi’s invloed had op Nederland, waardoor het al aanwezige (latente) antisemitisme ongetwijfeld versterkt werd, zien we nu dat Arabisch antisemitisme dat binnenkomt met migranten een soortgelijke rol speelt. Het is niet voor niets dat Joodse scholen en instellingen overal zwaar bewaakt moeten worden, terwijl dit twintig jaar geleden veel minder het geval was. Toch wil onze politieke- bestuurs- en media-elite dit probleem niet benoemen en maakt zich exclusief en vrij hysterisch druk om de opkomst van “het populisme”.

Beleidsomslag
Vorige week schreef ik in mijn stuk al afsluitend het volgende over het bestrijden van het antisemitisme: “Daarvoor is nu een beleidsomslag nodig. Een ander immigratiebeleid. Desnoods afgedwongen met nationale grenzen. Betere educatie over de Holocaust. En last but not least een zero-tolerance beleid ten opzichte van alle vormen van antisemitisme”.

Handen en voeten geven
Hoe kunnen we deze beleidsomslag nu meer handen en voeten geven? Ik las een prima stuk van Alan Posener op de site van het liberale Duitse blad Die Welt. In Duitsland worstelt men na de massale instroom van asielmigranten uit het Midden-Oosten sinds 2015 met dezelfde problemen: een sterke toename van Arabisch antisemitisme en contaminatie daarvan naar Duitse extreem-rechtse milieus, waar de antisemieten die er uiteraard al waren nu de kans zien om uit hun holen te kruipen. Posener stelt drie concrete maatregelen voor:

1. laat het parlement een antisemitisme-bestrijder aanstellen (in de Nederlandse context zou je kunnen denken aan iemand met soortgelijke bevoegdheden als de Nationaal Coördinator Terreurbestrijding en Veiligheid, met wie hij of zij ook nauwgezet moet samenwerken. Daarmee geeft de overheid aan het probleem serieus te nemen).

2. stop terreurfinanciering Palestijnen (in het geval van Nederland is dat een schone taak voor ons BuZa duo Halbe Zijlstra en Sigrid Kaag, die dan meteen haar neutraliteit kan bewijzen. Zie verder de belangwekkende artikelen hierover van OpinieZ collega’s Uri van As zoals deze of Ernst Lissauer met onder meer dit artikel )

3. erken Jeruzalem als hoofdstad van Israël (in Nederland al voorgesteld door ChristenUnie en SGP, met steun van ik meen PVV en FvD. Hiermee erken je de feitelijke situatie in Israël en stop je het voeden van illusies. Beter is om Team Trump te steunen bij de nieuwe aanpak van de Palestina-problematiek, met de steun van een aantal Arabische landen).

Migratie
Een belangrijk punt dat door Posener niet genoemd wordt, is het punt van immigratie. Alle hier voorgestelde maatregelen zullen volstrekt zinloos zijn als we doorgaan met het massaal binnenhalen van antisemieten via asiel- of familieherenigings “rechten”, waarop ook Midden-Oosten deskundige en antisemitisme-expert Manfred Gerstenfeld  wijst.

Opvang in de regio
Er zal dus een breuk moeten komen met het huidige (EU én nationaal) immigratiebeleid en dan heb ik het zowel over asielbeleid als familieherenigingsbeleid. Ik ben niet per definitie tegen migratie uit islamitische landen, maar alleen op basis van extreem strenge selectiecriteria (“extreme vetting”) en met een bovengrens qua aantallen. Mensen met antisemitische opvattingen moeten we hier gewoon niet meer toelaten. Asielopvang moet derhalve in de regio zelf georganiseerd worden, aangezien eenmaal toegelaten asielzoekers in de praktijk vaak niet uitgezet kunnen worden en dus een veiligheidsrisico vormen.

Is het al te laat?
Als West-Europa dit inzicht eerder had getoond was veel ellende voorkomen. We moeten het beleid met grote spoed alsnog veranderen en ons niet laten verlammen door de notie dat het al te laat is. Dat is alleen maar een extra reden voor de politiek om in beweging te komen. Dit in combinatie met een zero-tolerance cultuur wat betreft antisemitisme met als aandachtspunt, dat veel antisemitisme schuilgaat onder antizionisme waardoor de bestrijding ervan complexer wordt. Uiteraard mogen mensen kritiek hebben op de staat Israël, maar vaak gaat dit gepaard met antisemitische sentimenten en geschiedsvervalsing. Daar moeten we attent op zijn en duidelijk grenzen bepalen.

Neem maatregelen
Alleen met een dergelijk pakket van maatregelen kan grotere ellende voorkomen worden, zoals uitbreiding en versterking van het antisemitisme, in het ergste geval leidend tot aanslagen tegen Joodse instellingen of burgers, zoals we er al verschillende gezien hebben in West-Europa. Ook de extreem agressieve rampartij onlangs bij een Israelisch restaurant in Amsterdam moeten we benoemen voor wat het is: een uiting van antisemitisme. Benoemen én optreden moet het devies zijn.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s