Picture: Charles de Gaulle welcoming Winston Churchill to Paris, 11th November 1944

Dat het lastig is een open debat te voeren over de EU bleek deze week weer eens. Als reactie op een in mijn ogen vrij wazig betoog  van Thijs Niemantsverdriet: geen EU betekent oorlog reageerde Thierry Baudet met een stekelige,  nogal kort-door-de –bocht tweet: Thijs, de EU is opgericht om (Koude) oorlog te voeren.

Vervolgens ging de goegemeente los op Baudet. Arend-Jan Boekestijn  vond dat Thierry totale onzin verkondigde, “beneden alle waardigheid”. Rob de Wijk, geschiedkundige en expert internationale betrekkingen,  vond zelfs dat Baudet maar zijn academische titel moet inleveren.

Ik reageerde daar zaterdag op met deze tweet (plus discussielintje eronder).

Onderzoek prof. Aldrich naar Amerikaanse bemoeienis in Europa
In mijn tweet verwijs ik naar het onderzoek van prof. Aldrich van de Warwick University naar de beginjaren van het Europese eenheidsproject pal na WO2. Aldrich onderzocht de belangrijke rol die de Amerikaanse diensten (eerst de OSS en later de CIA) daarin speelden. De Amerikanen bepaalden immers de internationale agenda in die jaren, zeker voor West-Europa.

Uit de studie blijkt dat bestrijden van het communisme een belangrijke motivatie was voor het stimuleren (op heimelijke wijze) van Europese eenheid door de Verenigde Staten na WO2. Daarnaast uiteraard ook het voorkomen van een nieuwe oorlog tussen Duitsland en Frankrijk. Je zou dus kunnen stellen dat Baudet en Niemantsverdriet allebei een punt hebben, maar niet dat Baudet totale onzin beweerde. Bovendien reageerde Baudet met een tweet op een artikel. In 140 tekens kun je geen geschiedenisboek stoppen!

Een sterk Europees blok tegenover de Sovjet-Unie
Dit streven kort na WO2 naar een Verenigd Europa was vanuit Amerikaanse ogen gezien begrijpelijk. Zij waren de Europese oorlogen waarin ze zich steeds moesten mengen zat en ze wilden een sterk blok tegen de agressief opererende Sovjet-Unie. Waarschijnlijk projecteerden zij, zoals we dat vaak zien bij Amerikanen, hun eigen VS op ons Europa, zich onvoldoende rekenschap gevend van de grote verschillen in taal, cultuur en geschiedenis op het Europese continent.

De analyse dat WO2 werd veroorzaakt door nationalisme (volgens mij de veronderstelling achter het stukje van Niemantsverdriet) is twijfelachtig. Was het niet eerder het imperialisme van Hitler en Stalin dat tot deze verwoestende oorlog heeft geleid, dwars tegen de conservatieve nationalistische krachten in?

“Vrede dankzij de EU” is een mythe
Het is een ingewikkeld historisch debat. Ik wil voorstellen het te voeren op basis van argumenten en niet op grond van uitsluiten of kretologie. Laten we om te beginnen het streven naar Europese eenheid dat dus ingegeven werd door de Amerikanen, zien voor wat het was: ja, een poging nieuwe oorlog tussen Duitsland en Frankrijk te voorkomen, maar ook een poging het gevaar van het communisme in te dammen. Een begrijpelijke poging, maar laten we niet doen alsof het een pacifistisch project was. Om de EU te zien als organisatie die verantwoordelijk is voor Europese vrede is al helemaal belachelijk. Die vrede was er door de impliciete dreiging met het Amerikaanse atoomwapen en de ontwapening van Duitsland. Sinds de oprichting van de EU in 1992 zijn er juist méér militaire conflicten geweest dan daarvoor. Denk aan voormalig Joegoslavie en Oekraïne.

Stromingen in Europees denken
Verder is van belang te onderkennen dat er vanaf het begin verschillende stromingen zijn geweest in het Europese denken. Niet iedereen was zo overtuigd van het Europese federalisme als Schuman en Monnet. Churchill zette zich een korte periode (1945 -1947) in voor dit Europese eenheidsdenken, maar hij en zijn schoonzoon werden daarvoor betaald door de V.S.. Wie tussen de regels van Churchill’s toespraken heen leest in die periode, ziet al snel dat Churchill de Europese eenheid vooral bedoelde voor het continent: die staten moesten hun soevereiniteit maar opofferen, niet het Verenigd Koninkrijk!

De visie van De Gaulle op Europa
Het is dan ook niet verbazingwekkend dat die andere grote tegenspeler van Hitler, de Franse generaal (later president) Charles de Gaulle, een heel andere visie had op Europese samenwerking. De Gaulle streefde een confederale opzet na met gemeenschappelijke instituties die een facultatief karakter hadden. Natiestaten moesten soeverein blijven. Verder wilde De Gaulle zoals bekend dat Europa een neutrale positie innam tussen Rusland (destijds Sovjet-Unie) en de Verenigde Staten. Om die reden is Frankrijk uit de NATO gestapt in 1966.

Op een persconferentie in 1962 zette De Gaulle zijn visie op Europa uiteen. Ik heb daar ooit dit blog over geschreven.  De visie van De Gaulle op Europa was dus een heel andere dan de meer federale visie van Schuman en Monnet. Zoals Thierry Baudet ook aanhaalde in zijn artikel Juist Europese eenwording leidt tot oorlog  in 2012 was founding father van de EU Robert Schuman staatssecretaris van het collaborerende Vichy, terwijl Monnet in het begin van WO2 in Londen zat en de radio-uitzendingen van De Gaulle poogde te verhinderen. Schuman heeft later overigens wel in een concentratiekamp gezeten, waarvan akte.

Drie visies op Europa
Wat ik vooral wil zeggen is dat er altijd verschillende visies op Europa hebben bestaan. In grote lijnen kunnen we onderscheiden de federale visie (Schuman en Monnet, hun hedendaagse opvolgers zijn Guy Verhofstadt en Alexander Pechtold), de confederale visie van Europese samenwerking tussen soevereine natiestaten (De Gaulle, ik vermoed ook koningin Wilhelmina, hun hedendaagse opvolgers zijn de Visegrad landen maar ik denk ook Oostenrijk) en tenslotte is er een visie op Europa waarin de landen los staan van elkaar en geen enkele staatkundige band aangaan. Hooguit is er dan economische samenwerking. Deze laatste lijkt de visie te zijn van zowel Thierry Baudet als Geert Wilders, die beide pleiten voor Nexit.

EU is hybride maar beweegt richting federale EU
De huidige EU is een hybride stelsel gebaseerd op al die ideeën. Van een federale unie kunnen we nog niet spreken zolang de regeringsleiders het laatste woord hebben maar door de eenheidseuro is een belangrijke stap gezet in federale richting. Veel duidt erop dat Angela Merkel als zij eenmaal herkozen is tot bondskanselier samen met de Franse president Macron stappen zal zetten richting een federale unie, in ieder geval voor de eurozone. De eurolanden gaan dan vergaand integreren met een gemeenschappelijke minister van Financiën. Ook komt er als het aan Merkel, Macron en de Europese Commissie ligt een gemeenschappelijk asielbeleid én een  gemeenschappelijk defensiebeleid.

Wat ik ervan vind
Hoewel het dus stapsgewijs gaat, worden we steeds meer richting een federaal Europa getrokken. Zelf ben ik in tegenstelling tot Baudet en Wilders geen Nexiteer maar ik deel hun afkeer van een federale EU en vooral de heimelijke, ondemocratische wijze waarop dat wordt doorgevoerd. Wat mijn Europees denken betreft heb ik mezelf altijd als gaullist gezien. Een confederale opzet dus waarin staten nauw samenwerken, maar grotendeels soeverein blijven.

Zoals ik in veel blogs uiteen heb gezet zijn daarvoor twee belangrijke voorwaarden van kracht: 1. landen moeten over hun eigen migratiebeleid gaan. De EU moet zich beperken tot buitengrens beschermen maar niet migratie of asielquota opleggen. 2. ik ben niet tegen een gemeenschappelijke munt zoals de euro maar die moet monetair flexibel worden om tegemoet te komen aan de verschillen tussen de lidstaten (concept TMS of vergelijkbaar).

Visegrad landen en Oostenrijk
Ik meen dat er wel degelijk steun is in de huidige EU voor die decentrale visie. Zeker als het om immigratie gaat, maken o.a. de Visegrad landen en Oostenrijk zich daarvoor sterk. Het Verenigd Koninkrijk zou zich denk ik in zo’n decentrale opzet van de EU ook kunnen vinden en mogelijk weer lid worden na een nieuw referendum. Het zou best eens zo kunnen zijn dat een meerderheid van de 27/28 EU-lidstaten zo’n decentrale opzet prefereren. Dan staan Merkel, Macron en de Europese Commissie straks met lege handen!

Open debat
Ik pleit daarom voor een open debat over de EU op basis van de drie bovenstaande hoofdstromingen. Met historische achtergronden moeten we voorzichtig omgaan. De voorstelling van zaken die nu van bovenaf wordt opgelegd dat “de EU heeft gezorgd voor vrede” en dat natiestaten de bron zijn van oorlogen, is aantoonbaar vals. Juist overdreven EU-federalisme of imperialisme is  op dit moment veroorzaker van conflicten. Aan de andere kant is extreem nationalisme natuurlijk ook een bedreiging van de vrede. Tussen die uitersten zullen we een weg moeten vinden. Migratie, de muntunie en defensie zijn belangrijke thema’s.

Een democratisch en open debat over de EU met daaraan gekoppeld thema’s als migratie, de muntunie en defensie is hard nodig. Op sommige vlakken zal er volgens mij in de EU intensiever samengewerkt moeten worden. Andere beleidsgebieden zoals migratie kunnen beter aan de natiestaten worden overgelaten. Dat open debat bereiken we niet door de ander uit te sluiten op basis van halve waarheden, smalende commentaren of framing. Beter is elkaar uitdagen op inhoud!

 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s