Gisteren ging er een schok door de Surinaamse samenleving en ook door de Surinaamse gemeenschap in Nederland. Auditeur-militair van de Krijgsraad Roy Elgin sprak in de zaak van de Decembermoorden na een requisitoir van ruim een uur een strafeis uit van 20 jaar gevangenisstraf aan het adres van de hoofdverdachte, Desi Bouterse.

Dit gebeurde in een strafzaak die al bijna 10 jaar loopt en enkele jaren stilstond na de afkondiging van een Amnestiewet door het Surinaamse parlement in 2012. Mijn respect voor Roy Elgin is immens. Hij heeft grote persoonlijke moed getoond met zijn strafeis en wond er bepaald geen doekjes om in zijn requisitoir.

Volgens Elgin is er geen enkel bewijs dat de slachtoffers van de moorden van 8/9 december 1982 bezig waren met het beramen van een tegencoup. Zij waren politieke tegenstanders van de militaire top, met name van de groep van 16 coupplegers. De slachtoffers werden gemarteld en vermoord na kalm beraad en rustig overleg  waarbij de daders zich gedroegen als heersers van leven en dood aldus Elgin.

Desi Bouterse was de hoofddader. De auditeur-militair acht het bewezen dat Bouterse aanwezig was op het moment van de moorden, nadat hij zelf de veroordelingen had uitgesproken. Of Bouterse zelf ook geschoten heeft, achtte Elgin niet bewezen. Als belangrijkste beul die de slachtoffers martelde en executeerde werd aangewezen wijlen Paul Bhagwandas.

Moment van de waarheid
Ik geloof dat dit requisitoir een belangrijk moment van de waarheid is voor Suriname. Alleen al het feit dat het gehouden is zal een troost zijn voor de nabestaanden, die al decennia tevergeefs wachten op gerechtigheid.

Natuurlijk is het de vraag of Bouterse daadwerkelijk veroordeeld zal worden door de Krijgsraad.  Al lijkt de kans op een veroordeling mij groot, ook dan is het nog de vraag of Bouterse de straf ooit zal uitzitten. Als president beschikt hij grondwettelijk over de mogelijkheid gratie te verlenen. Het Surinaamse parlement waarin Bouterse’s partij NDP de absolute meerderheid heeft zal hem daarbij waarschijnlijk niet dwarszitten.

Hoe het ook verder zal verlopen, de symbolische waarde van het requisitoir mag niet onderschat worden. Het is een belangrijke stap op een lange weg van waarheidsvinding en gerechtigheid. Ook is de rol van Bouterse als president van Suriname in de buitenlandse politiek, waarschijnlijk hiermee uitgespeeld.

Van Februaricoup tot Decembermoorden
Ik ben van mening dat een triomfantelijke reactie vanuit Nederland op deze ontwikkeling in de strafzaak niet op zijn plaats is. Weliswaar is er, voor zover ik weet, geen sprake van directe betrokkenheid van Nederland bij de Decembermoorden. Uit boeken en artikelen die ik daarover heb gelezen blijkt dat het eind 1982 eerder Cuba en de Amerikaanse CIA waren die een dubieuze rol speelden.

De groep van 16 coupplegers bestond destijds uit twee kampen. Je had de groep Bouterse die linksaf was geslagen en hun instructies kregen van de Cubanen, die sterk aanwezig waren in Suriname na de staatsgreep met een grote ambassade. Roy Horb, tweede man van de militairen, had daarentegen contact met de CIA.

Ik heb wel eens gelezen dat beide groepen een dodenlijst hadden opgesteld, die op enig moment tijdens allerlei spanningen en strubbelingen zijn samengevoegd tot één dodenlijst. Of dit verhaal klopt weet ik niet. Het zou wel een (uiterst cynische) verklaring zijn voor het bijzondere gegeven dat de vijftien slachtoffers van de Decembermoorden zowel van de linkerkant, als van de rechterkant van het politieke spectrum kwamen.

De verantwoordelijkheid van Nederland ligt eerder in de tijdlijn van de geschiedenis. Namelijk bij de Februaricoup of Sergeantencoup van 25 februari 1980 waarbij kolonel Hans Valk, destijds Hoofd van onze Militaire Missie in Suriname, een dikke vinger in de pap had.

In een uitzending van Andere Tijden in 2009, Bouterse aan de Macht, werd veel bewijs aangevoerd voor die betrokkenheid. Belangrijk daarbij was de verklaring in die uitzending van de inmiddels overleden Nederlandse ambassadeur in Suriname ten tijde van de coup, Max. Vegelin van Claerbergen.

Volgens Vegelin van Claerbergen wilde hij al maanden vóór de Sergeantencoup af van Hans Valk die in zijn ogen veel te ver ging in zijn bemoeienissen met de groep van 16 sergeanten die in 1980 de coup zouden plegen en eind 1982 verantwoordelijk waren voor de Decembermoorden.

Er zijn zelfs aanwijzingen dat deze groep van 16 sergeanten is samengesteld op advies van Valk. Zie dit artikel (pdf) uit Vrij Nederland van begin jaren tachtig. Valk werd in de maanden voorafgaand aan de Februaricoup ondanks het verzoek van de ambassadeur niet overgeplaatst, vermoedelijk omdat iemand in Nederland hem de hand boven het hoofd hield.

Demmink
Was degene die Valk beschermde  Joris Demmink, van 1978 tot en met 1980 de Suriname-coördinator op het Ministerie van Defensie en ook de man die het latere onderzoeksrapport over de Februaricoup van majoor Koen Koenders liet verdwijnen? We weten het niet want het dossier van de Nederlandse staat daarover wordt tot 2060 achter slot en grendel gehouden

Vreemd genoeg werden kort ná de Februaricoup zowel Hans Valk als Joris Demmink ineens wel overgeplaatst. Volgens de kenner van de Surinaamse politiek en geschiedenis André Haakmat was  de overplaatsing van Hans Valk in juni 1980 het begin van de geestelijke ontsporing van Bouterse. Haakmat beschreef dit al in de jaren tachtig in zijn boek De revolutie uitgegleden.

Geen excuus
Natuurlijk vormt de mogelijke betrokkenheid van Nederland bij de Februaricoup op geen enkele wijze een rechtvaardiging of een excuus voor de daders van de latere Decembermoorden. Niet in juridische zin en ook niet in morele zin. Die verantwoordelijkheid is voor de daders en voor hen alleen. Maar als we het hebben over waarheidsvinding, naast gerechtigheid een belangrijk doel van ieder strafproces, denk ik dat Nederland geen lessen heeft te geven aan Suriname.

 

 

 

Advertenties

Een gedachte over “Suriname en Desi Bouterse: belangrijk moment van de waarheid

  1. Beste Jan,

    Je haalt vele hypotheses aan, dat me in het strafproces niet relevant lijken. In het strafproces zal het toch moeten gaan om.feitelijkheden;

    Ik denk dat Nederlnad zich al lang niet meer inmengt met Suriname.

    Overigens een intersssan blog Jan!

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s