Vorige week maandag was ik bij de herdenkingsdienst in de Kloosterkerk te Den Haag voor de Slag in de Javazee, 75 jaar geleden. Het was een mooie, druk bezochte herdenkingsdienst waar o.a. de ministers Hennis en Bussemaker (zelf een nabestaande), de commandant van de zeestrijdkrachten R. Verkerk en ook Theo Doorman (zoon van Karel) het woord voerden.

Zoals ik eerder in mijn blog De slag in de Javazee uiteen heb gezet werden dergelijke herdenkingen nooit bezocht door mijn oma, de weduwe van mijn grootvader (van moederskant) luitenant ter zee der eerste klasse Nico Schrakamp, die sneuvelde aan boord van Hr Ms de Ruijter.

Kennelijk was er bij mijn oma een soort wantrouwen tegen de autoriteiten ontstaan of misschien was de herinnering gewoon te pijnlijk. Hoe het ook zij, ik vond het een mooie herdenkingsdienst en ik had ook het gevoel dat ik hiermee mijn opa en ook zijn weduwe die in 2001 op 91-jarige leeftijd is overleden, een laatste eer bewees.

Na de dienst trof ik een kleinzoon van Karel Doorman, Jan Maarten, met wie ik al eens eerder kort gemaild had. Hij vertelde mij dat hij nog een groepsfoto uit 1935 had waarop ook mijn grootvader stond en was zo vriendelijk  mij daar enkele dagen later een scan van te mailen. Het betreft een bijzondere foto van een uitgebreid gezelschap van Marine officieren staande voor de Marineclub in Den Helder, een gebouw dat na de oorlog is afgebroken. Komisch detail is dat linksboven uit een raampje een dame het gezelschap gadeslaat.

Marineclub Den Helder 12 juli 1935 - kopie  b.jpg

Als we inzoomen op het fragment zien we rechts onder de rode pijl mijn grootvader A.N. Schrakamp staan en links van hem onder de andere rode pijl Karel Doorman. Tussen hen in, pal naast mijn grootvader, staat vice-admiraal Hein Ferwerda.

Nico c

Dergelijke foto’s, los van de emotionele waarde – mijn grootvader komt even weer tot leven als het ware – roepen ook mijn historische belangstelling op. Wie was Ferwerda?

Uit zijn bio blijkt dat vice-admiraal Hein Ferwerda verantwoordelijk was voor de vlootmacht te Nederlands-Indië tot 1940 en dus de voorganger was van admiraal Helfrich. Ferwerda stond bekend als een zeer kundig zeeofficier met grote belangstelling voor de menselijke verhoudingen in de Koninklijke Marine.

FERWERDA
Vice-admiraal  Ferwerda 

Toevallig las ik vandaag een artikel in het Marineblad van deze maand over de Slag in de Javazee , zie deze link vanaf pagina 22, waarin ook Ferwerda uitgebreid ter sprake komt.

Kennelijk was de verdediging van Nederlands-Indië aanvankelijk vooral gebaseerd op de inzet van duikboten als kern van de vloot. Als gevolg van enkele technische doorbraken begin jaren dertig (met name de periscoop) was het inzetten van duikboten in groepen (de zogenaamde divisie-roedeltactiek) een zeer effectief wapen tegen een vijandige invasievloot.

Eind jaren dertig kwam een andere visie op onder Marine Officieren, het zogeheten navalisme, waarbij met name grote slagschepen (ondersteund door onderzeeboten en vliegtuigen) de kern van de verdediging moesten vormen. Grote voorstanders van dit zogeheten Slagkruiserplan waren schout-bij-nacht Furstner die minister van Marine werd in Londen  in het begin van WO2 en admiraal Helfrich.

Furstner stond bekend als een arrogante man die niet met zijn ondergeschikten overweg kon. Helfrich was een zeer energieke en gedreven man die in Nederlands-Indië geboren was en een sterke band had met het land. Ferwerda op zijn beurt stond kritisch tegenover het Slagkruiserplan van Furstner en Helfrich, omdat hij dit te hoog gegrepen vond. Ferwerda vond dat de verdediging ter zee in Nederlands-Indië beter versterkt kon worden met extra onderzeeboten en vliegtuigen, de oude divisie-roedeltactiek dus. Maar Ferwerda ging in 1940 met pensioen in Nederland en hoewel hij tijdens de bezetting nog taken vervulde, had hij geen invloed meer. Eind 1942 overleed hij.

Dit roept natuurlijk vragen bij mij op gezien de catastrofaal verlopen Slag in de Javazee, die mijn grootvader en ca. 2300 andere geallieerde Marine mannen het leven kostte. Ik wist al dat Doorman uit wilde wijken met de vloot (reculer pour mieux sauter) maar dat op aandringen van Furstner en Helfrich de strijd toch aangegaan moest worden op basis van een aanvalstactiek met kruisers; min of meer de realisatie van het Slagkruiserplan dus, al voorzag dit plan erin dat er nog zwaardere kruisers moesten komen, die echter nooit gebouwd zijn.

We weten nu dat de slag catastrofaal verliep. We weten ook dat er aan de vooravond van de Slag in de Javazee veel te weinig duikboten aanwezig waren en dat die door Helfrich verdeeld werden ingezet en ook geen luchtondersteuning hadden (verkenning) waardoor ze van geen enkele waarde waren tijdens de slag.

De Japanse Marine kon simpel toeslaan dankzij hun superieure langeafstand torpedo’s waarmee het ene geallieerde schip na het andere kansloos naar de zeebodem werd gejaagd. Maar hoe was het gelopen als de Japanse schepen waren aangevallen door gegroepeerde duikbootdivisies, die van dichtbij hun torpedo’s hadden afgevuurd op de grote Japanse kruisers zoals Ferwerda had gewild? Was de slag dan anders verlopen?

Afijn, het is natuurlijk wijsheid achteraf  en eigenlijk is speculeren daarover weinig zinvol. In ieder geval ben ik blij met de foto waarop mijn grootvader staat pal naast de zeehelden Hein Ferwerda en vooral Karel Doorman natuurlijk.

Ik zie voor me hoe Karel Doorman, mijn grootvader Nico Schrakamp, commandant Eugène Lacomblé en de andere officieren op de brug van  Hr Ms de Ruyter stonden die laatste dagen, gebogen over kaarten in de meest stressvolle omstandigheden, de juiste koers en tactiek uitdokterend en naar beste vermogen werkend. Maar wat haalde dat uit tegen een vijand die over honderden langeafstand torpedo’s beschikte terwijl wij ze niet hadden? Ze waren verdoemd; wat dat betreft blijft het een triest verhaal natuurlijk.

Te lang is over dit deel van onze geschiedenis gezwegen. Ik ben blij dat het nu, mede dankzij de mooie herdenking van vorige week en de verschillende verhalen die loskomen, wat meer een plaats krijgt in  ons collectief geheugen.

Advertenties

Een gedachte over “Een bijzondere foto

  1. Ach, in de oorlog moet je de loopgraafwal achter je hoger houden. Voor de zichtbaarheid als je kijkt, maar ook voor de kogels in je rug. Het Englandspiel is een actie van Perfide Albion waar ze onze verzetsstrijders voor de moffen gooiden. Rotterdam, Enschede, Bezuidenhout, Leiden, Nijmegen,etc. zijn gebombardeerd door geallieerden, bv omdat ze dachten dat ze al in Mofrika waren. 10.000 burgerdoden door goeie bommen voordat we bevrijd waren. Mijn opa is door de Amerikanen ook serieus naar het leven gestaan, voor een aanval op Blechhammer dropten 350! Flying Fortresses hun (Evt tijdvertraagde) bommen. Dat is deel vd prijs van onze vrijheid, maar oh moet je ze nu horen als er een burger in Syrië geraakt is. Als we zo dachten als hysterische moslims of NGO’s dan hadden we ook onze bevrijders aangeklaagd.

    Alle gekheid op een stokje, wat moet dat vrouwmens in dat mannenbolwerk!? Ongehoord, of ze moet het luchtalarm zijn…

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s