Wat is het toch heerlijk dat we tegenwoordig het digitale krantenarchief Delpher.nl hebben. Ik haal er heel wat uit aan historische gegevens voor mijn blogs maar ook voor mijn familiegeschiedenis, waarbij mijn grootvader de Amsterdamse dierenarts Dr. Jan Gajentaan (1902 – 1987) een dankbaar onderwerp van studie is omdat er relatief veel over hem is verschenen in de kranten.

Hoewel opa Jan vooral bekend is geworden door zijn optreden als Sinterklaas (1950 t/m 1962) tijdens de gloriejaren van de Amsterdamse intocht, ligt de sleutel om hem goed te begrijpen meer in de periode vóór de oorlog, het interbellum.

Ik begin dit de laatste jaren meer in te zien en achteraf heb ik spijt dat ik mijn opa in zijn laatste levensjaren toen zijn korte termijn geheugen niet meer zo best was maar het lange termijn geheugen nog wel, hem daar niet meer over gevraagd heb, maar in de jaren tachtig was ik me daar niet zo bewust van.

De AOJB
Mijn opa is altijd heel actief geweest in het Amsterdamse verenigingsleven. Zijn naam duikt op bij tal van verenigingen en comités. De belangrijkste daarvan zijn de Oranje comités (AOJB en later ook het Oranje Comité), het ICA (Initiatief Comité Amsterdam), het ANV (Algemeen Nederlands Verbond) en daarnaast nog in tal van ad hoc comités, zoals bijv. het jubilieumcomité van bioscoop Tuschinski.

JanenCor
Opa Jan en tweelingbroer Cor in 1905.

De verklaring voor zijn grote mate van maatschappelijke activiteit ligt misschien mede erin dat zijn tweelingbroer Cor op vijfjarige leeftijd was overleden, waarna mijn opa als intelligent en sociaal vaardig jongetje enigst kind werd en een uitlaatklep nodig had.

Zo werd hij actief in de padvinderij en voor zover ik weet is hij later vanuit de padvinderij het Oranje verenigingsleven ingerold.

De AOJB (Amsterdamsche Oranje Jeugdbond) was voortgekomen uit een comité dat men in 1924 had opgericht, het Amsterdamsche Comité tot regeling der kinderfeesten bij de herdenking der verjaardagen van het Koninklijk Huis.

Kennelijk werden die verjaardagen (met name de Koninginnedag op 31 augustus en de Prinsessedag op 30 april) toen nog ongeordend gevierd op tal van plaatsen en door tal van verenigingen. De bedoeling was dit te bundelen en grotere kinderfeesten te organiseren.

AOJB 3.jpg

Wanneer mijn opa zich precies bij de AOJB heeft aangesloten weet ik niet, maar de eerste vermelding in de kranten tref ik aan in 1929 toen hij,  27 jaar oud,  al “president” was van het bestuur, later weer gewoon voorzitter genoemd.

Het ging de AOJB kennelijk goed voor de wind want zij slaagden erin het aantal verenigingen dat deelnam aan de viering van de koninklijke verjaardagen  te vergroten van 7 naar ca. 35, waardoor het aantal feestende kinderen ook vergroot werd van een aanvankelijke 2.300 tot ca. 10.000 kinderen. Een hele organisatie dus!

opa-wilhelmina-fragmentDe feesten van de AOJB werden veelal georganiseerd in de zomer op het toenmalige IJsclubterrein op het Museumplein te Amsterdam. Zo was er een groot feest in juni 1937 dat bezocht werd door koningin Wilhelmina, zie foto links waarop mijn opa staat rechts naast de koningin in zijn hoedanigheid van voorzitter van de AOJB.

De doelen van de AOJB waren simpel: op de eerste plaats zoveel mogelijk kinderen blij maken met de feesten. Dit was overigens ook het doel van de vanaf 1934 door het ICA georganiseerde Sinterklaasintochten in Amsterdam. Verder de gehechtheid aan het Koninklijk Huis bevorderen en het nationaal zelfbewustzijn versterken.

Dit was in het kader van een toegenomen nationaal bewustzijn, want wat men tegenwoordig niet meer weet of zich realiseert is dat de Nederlandse nationale trots wel bestond voor de oorlog  maar eerder een uitweg vond via de verschillende Oranjeverenigingen of bijvoorbeeld het cultureel georiënteerde Algemeen Nederlands Verbond (ANV), dan via nationaal georiënteerde politieke partijen.

De AOJB was religieus strikt neutraal en zocht bewust aansluiting tot alle religies, waaronder protestantse (mijn grootvader was zelf protestant), katholieke en Joodse verenigingen.

bmj
Nieuw Israelitisch Weekblad, 14-11-1930

Kennelijk ging mijn opa in die jaren ’s avonds de hort op om die verenigingen te bezoeken en zo vind ik verslagen vanaf 1930 waaruit blijkt dat hij ook de Joodse verenigingen bezocht, welke vergaderingen steevast werden afgesloten met het gezamenlijk zingen van het Wilhelmus.

De Joodse verenigingen die aangesloten waren bij de AOJB waren Bachoerei Mewaksjei Jousher, de school Talmud Thora,  het N.I. Jongensweeshuis, het Meisjesweeshuis en Beis Jisroeil en ook de NJJB (Nederlands Joodse Jongeren Bond) met als voorzitter opa’s vriend Max Goldenberg die de oorlog helaas niet overleefde, zoals ik heb geschreven in mijn blog Max en Jan.

intocht-1953-koningin
Sint in de jaren 50 met kon. Juliana

Dit was in het kort de geschiedenis van de Amsterdamsche Oranje Jeugdbond, een bond die bij mijn weten niet meer bestaat maar die een belangrijke rol speelde in het leven van mijn grootvader voor de oorlog en hem in staat stelde een groot sociaal netwerk op te bouwen, naast zijn werk als dierenarts.

Zijn latere activiteiten als Amsterdamse Sinterklaas, waar opnieuw het Koningshuis te voorschijn komt, vloeiden in feite daaruit voort.

Koningin Juliana bezocht de Amsterdamse Sinterklaasintocht met de prinsesjes Marijke en Margriet in 1952, 1953 en 1954 waardoor het toeschouwersaantal groeide tot ca. 750.000 / 800.000. Aantallen, die later nooit meer gehaald zijn. Sinterklaas en Oranje: het was kennelijk een gouden formule.

Advertenties

2 gedachtes over “De Amsterdamsche Oranje Jeugdbond

  1. Mooie historie. Delpher biedt inderdaad veel inzicht in oude kranten. Ik heb er nog een heel klein beetje aan bijgedragen om 12.000 euro beschikbaar te stellen voor digitalisering van naoorlogs Het Vrije Volk. Als ik niet met deze ‘buidel’ was gekomen, was in Rotterdam het Rotterdams Nieuwsblad gedigitaliseerd. Sommige collega’s van mij hebben er nog steeds grote moeite mee. Ze hadden het geld liever zelf opgestreken.

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s