Vrijdag 14 oktober viert D66 officieel het vijftigjarig bestaan. Ik geloof dat mijn oom Henk (broer van mijn vader), één van de 36 oorspronkelijke appèl ondertekenaars in 1966 en nog altijd trouw D66-lid en congresbezoeker, de officiële oprichtingsdatum recentelijk heeft uitgezocht en officieel vastgesteld op verzoek van de partij.

Wie mijn blogs van de afgelopen jaren heeft gelezen, zoals Hoe D66 een dogmatische wegkijkpartij werd,  weet dat ik niet bepaald gecharmeerd ben van de huidige lijn van de partij: blindelings pro-EU, pro massa-immigratie en met een hoog wegkijkgehalte wat de islam betreft.

Daarentegen heb ik wel altijd een zekere sympathie gehad voor het jongensachtige begin van D66. Het was toch een beetje Sjors en de rebellenclub, met de twee Hansen (Gruijters en Van Mierlo) in de dubbelrol van Sjors.

hans
Hans en Hans

Het oerbegin van D66
Wat betreft dat begin van D66 als “jongensclub” is het misschien aardig om eens stil te staan bij het tot stand komen van D66. Hoe is dat ook alweer gegaan? Veel mensen denken dat D66 het geesteskind was van Hans van Mierlo, maar de waarheid is eerder dat Van Mierlo er bij toeval ingerold is.

beatrix-clausEigenlijk is het allemaal begonnen met het destijds omstreden huwelijk van prinses Beatrix en Claus von Amsberg in maart 1966. Al in 1965 had dat voor veel beroering gezorgd. Mijn grootvader, destijds voorzitter van het Amsterdamse Oranje-Comité waar hij sinds 1927 deel van uitmaakte, voelde er niets voor om een huwelijksfeest te organiseren voor een “oorlogsduitser” en legde zijn functie neer. Achteraf gezien waarschijnlijk een te hard oordeel, maar in die jaren speelde de oorlogsemotie nog een grote rol.

Toen in maart 1966 het huwelijk daadwerkelijk plaatsvond besloot toenmalig Amsterdams VVD-gemeenteraadslid Hans Gruijters de huwelijksreceptie voor Beatrix en Claus niet te bezoeken: “ik heb wel wat beters te doen”, meldde hij laconiek. Vervolgens werd hij door toenmalig VVD-leider Toxopeus gedwongen zijn gemeenteraadszetel op te geven, hoewel over de exacte chronologie en gang van zaken verschillende lezingen bestaan.

De bespreking in café Scheltema
De volgende stap in het ontstaansverhaal van D66 is dat Parool-redacteur Erik Visser en lector Internationale Betrekkingen aan de universiteit Peter Bähr, die elkaar al kenden van de lagere school en het Vossius gymnasium en allerlei ideeën hadden over kiesstelsel en democratie, de politieke situatie bespraken.

Hoewel ze geen onvoorwaardelijke Gruijters-fans waren, vonden Bähr en Visser wel dat Gruijters de debatten in de gemeenteraad verlevendigde en dat zijn vertrek uit de politiek een verlies was. Kon Gruijters niet als uithangbord dienen voor een vernieuwende, democratische beweging of partij? – bedachten Visser en Bähr tijdens hun wekelijkse schaakpartijtjes. Ze besloten Gruijters uit te nodigen voor een gesprek.

Zo kwamen de drie heren dan samen in café Scheltema, ergens begin april 1966, de in 2010 overleden Peter Bähr heeft dat in 2009 nog uit de doeken gedaan in HP de Tijd. Gruijters was wat huiverig maar werd toch enthousiast genoeg om een vervolgmeeting te plannen in Krasnapolsky met in totaal 13 man. Hierbij nodigde Gruijters een aantal bekenden uit waaronder zijn collega-redacteur van het Algemeen Handelsblad, ene Hans van Mierlo.

Krasnapolsky meeting
De Krasnapolsky meeting, die plaatsvond op Koninginnedag, 30 april 1966, was een ietwat warrige bespreking over de mogelijke aard en karakter van die nieuwe partij of beweging. Twee deelnemers, waaronder Arie van der Zwan, vonden dat het karakter van de nieuwe partij op de eerste plaats sociaal-economisch moest zijn en verlieten de bespreking toen ze daarvoor geen steun kregen van de anderen, die democratische vernieuwing belangrijker vonden.

De overige elf besloten dus door te gaan. Deze groep is later uitgebreid tot een groep van 36 leden die regelmatig op de zaterdag bijeenkwam en de uiteindelijke appèl ondertekenaars werden, waaronder mijn oom. Hierbij waren nogal wat (voormalige) JOVD-leden uit het netwerk van Hans Gruijters.
Schermafdruk 2016-07-04 14.00.04

Op het eind van die Krasnapolsky bijeenkomst op Koninginnedag 1966 schijnt er nog een soort rondje te zijn gemaakt wie de leider moest worden van de toekomstige partij of beweging (dat was toen nog onzeker). Gruijters voelde er niets voor; hij vreesde dat dit zou overkomen als rancune tegenover de VVD. De enige die geen excuus paraat had was de jonge, charismatische Hans van Mierlo. En zo is D66 geboren.

De oorspronkelijke drie van die allereerste bespreking in café Scheltema, te weten Hans Gruijters, Peter Bähr en Erik Visser, zijn niet meer in leven, net als de man die D66 groot maakte door zijn charisma,  Hans van Mierlo.

Boulevard of broken dreams
Opvallend is dat alle drie de oer-D66’ers Gruijters, Bähr en Visser al ruim voor hun overlijden het lidmaatschap van D66 hebben opgezegd, om heel verschillende redenen. Gruijters (vermoed ik) omdat de partij naar zijn zin te politiek-correct was geworden; Bähr die zich als hoogleraar had gespecialiseerd in de mensenrechten juist omdat hij vond dat de partij te veel rechtsaf was geslagen in de periode van het kabinet Balkenende-Zalm (2003). De in 1997 overleden Erik Visser was al in 1976 overgestapt naar de VVD.

Zo zou je D66 kunnen zien als boulevard of broken dreams: wat ervan terecht kwam beantwoordde niet aan de bedoelingen van de bedenkers ervan en die hadden ieder afzonderlijk weer iets anders voor ogen.

Gebrek aan ideologisch fundament
Dit geeft misschien ook wel het kernprobleem aan van D66. Geboren in de protesttijd van de jaren zestig, heeft de partij nooit een hecht ideologisch fundament gehad. Nog niet zo lang geleden is het sociaal-liberalisme aangenomen als officiële partijdoctrine, maar echt goed uitgewerkt is dat nooit naar mijn mening.

Inhoudelijk is de partij toch een speerpuntenpartij gebleven, met als laatste speerpunt eurofilie en anti-Wilders kretologie. Op zich is die blinde EU-gezindheid opmerkelijk, aangezien de partij in eerste instantie sterk Atlantisch was.

Hans Gruijters was een grote adept van de Amerikaanse (meer directe) democratie, ook Van Mierlo was Atlanticus. Mijn oom studeerde in de vroege jaren zestig in New York en schreef daarover artikelen in het toenmalige Algemeen Handelsblad. Het oorspronkelijke D66 bestond grotendeels uit Atlantici die verleid waren door de grotere dynamiek van de Amerikaanse democratie, ten opzichte van de suffige “ons-kent-ons” Nederlandse dorpspolitiek.

De EU-gezindheid van de partij is van latere datum en loopt vooral via de lijn Brinkhorst > Pechtold, hoewel het ideaal van een Verenigde Staten van Europa wel al in het eerste programma stond; maar toen was dat nog een vrij vaag lange termijn doel.

Het gebrek aan een heldere ideologische basis speelt D66 nog altijd parten. Zodra het op regeren aankomt, springen de kikkers intern alle kanten op en verliest de partij meestal snel aan aanhang. Toch wil ik D66 bij deze feliciteren met het vijftigjarig bestaan. Ik zou zeggen, maak er wat moois van, misschien is het een goede gelegenheid om eens flink te “herbronnen”!

 

 

 

 

 

Advertenties

3 gedachtes over “Overwegingen bij vijftig jaar D66

  1. Een paar keer in het verleden wel sympathie gehad voor D66. Nooit gestemd. Ik bleef tot de jaren ’90 PvdA trouw. Later ben ik wat rechtser geworden. Maar niet de PVV van Wilders. Heeft ook, zoals Jan het verwoordt ‘géén ideologie’ en geen ledenstructuur.
    Arie vd Zwan woont bij mij in de buurt. Zijn vrouw is een bekende van mijn vrouw. Hij brengt thans zijn vrije tijd door als vz van het plaatselijke streekmuseum.

    Liked by 1 persoon

  2. Hans Roodenburg

    Een ledenstructuur is ook niet alles, wat hebben leden eigenlijk in te brengen?
    Volgens mij draait dat bij een partij alleen maar om geld!
    Jan is nu toch helemaal om en gaat PVV stemmen!

    Liked by 1 persoon

    1. Heeft allebei voor- en nadelen inderdaad, een ledenstructuur of niet zoals PVV.
      Ik vind wel dat als je er één hebt, je dan de leden ook serieus moet nemen.
      Probleem van D66 was denk ik dat het vanaf het begin een nogal heterogeen gezelschap was: links-liberalen, republikeinen, progressieven, intellectuelen, feministen, milieuactivisten, Euro-federalisten, teleurgestelde VVD’ers, etc. etc.

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s