Pleidooi om het begrip neoliberalisme te vervangen door het woord fopliberalisme.

Al tijden worden veel politieke en economische discussies beheerst door het begrip neoliberalisme. Ik gebruik het zelf ook wel eens.  In 2015 noemde Frits Bolkestein de term neoliberalisme een vaag containerbegrip.

Vaag containerbegrip
Bolkestein zei toen, tijdens een voordracht voor de Teldersstichting: “neoliberalisme is tegenwoordig een vaag containerbegrip dat van stal wordt gehaald bij alles dat verkeerd is (graaigedrag, fraude, zelfverrijking etc.). Het vervelende is alleen dat niemand mij kan vertellen wat het neoliberalisme precies is. Ik ken ook niemand die zich neoliberaal noemt. Volgens mij is de term “neoliberalisme” een scheldwoord en loont het niet de moeite daar verder enige tijd aan te besteden”.

Wat is dan de definitie volgens Wikipedia? Daar lees ik het volgende:

Neoliberalisme (“nieuw liberalisme”) is het vanaf de jaren tachtig internationaal overheersende economische beleid in de kapitalistische wereldeconomie. Dit laissez-faire-achtige beleid wordt gekenmerkt door privatisering, bezuinigingen, deregulering, vrijhandel, en vermindering van overheidsuitgaven, om zo de rol van de publieke sector te verkleinen. Instituten als het IMF en de Wereldbank zijn belangrijk geweest in het verbreiden van het neoliberale project, door eerder genoemde maatregelen als voorwaarde te stellen voor steun.

Als je het zo leest is het onduidelijk wat precies het verschil is tussen neoliberalisme en gewoon liberalisme. Liberalen streven immers al sinds mensenheugenis naar een kleinere overheid en een vrije markteconomie. Nieuw is hooguit dat het nu nog meer op wereldwijde schaal gebeurt door onze global economy, met een relatief kleine elite die daarvan profiteert.

Graaigedrag
Misschien doen we er beter aan om eerst goed te analyseren waar dat graaigedrag waar we ons allemaal zo aan ergeren precies vandaan komt.  Zoals ik in 2015 schreef in een blog op De Dagelijkse Standaard  over het neoliberalisme, gaat het bij nadere beschouwing om een hybride systeem dat we wellicht beter als corporatisme kunnen beschrijven.

Natuurlijk zijn veel traditionele overheidstaken in de jaren tachtig en negentig overgedragen aan de markt maar de overheid bleef alom tegenwoordig onder meer door het voorschrijven van tal van regeltjes, het veilen van licenties, etc. Gezien de collectieve uitgavenquotes in de EU van doorgaans rond de 50% is de overheid nog altijd erg aanwezig, om het eufemistisch uit te drukken.

Ik haalde destijds in mijn blog de inmiddels teruggetreden UKIP-leider Nigel Farage aan die het huidige economische wereldsysteem als volgt omschrijft:

A lethal combination of big government, big banks and big business

Wat ook opvalt in onze tijd van financiële repressie en dominantie van centrale banken is dat de vrije markt in vrijwel alle opzichten zwaar gemanipuleerd wordt door de overheid en haar instituties, zoals centrale banken. Ook dit wijst meer op vormen van corporatisme en lobbycratie dan op liberalisme of neoliberalisme als stroming die streeft naar een vrije markteconomie en een kleine overheid.

Fopliberalisme
Ik pleit daarom ervoor om de term neoliberalisme te vervangen door het woord fopliberalisme. Het grote voordeel is dat iedereen meteen snapt dat we bij de neus worden genomen. In plaats van een vrije markt hebben we een gemanipuleerde markt gekregen. Door dit fopliberalisme te noemen, nemen we de term liberalisme in bescherming.

Een goed voorbeeld is de hervorming van de zorgsector door de VVD in de jaren 2006 en later. Deze heeft geleid tot een ongekende kostenstijging in de zorg welke pas de afgelopen jaren tot staan is gebracht, door tal van harde bezuinigingsmaatregelen.

In plaats van een vrije zorgmarkt kregen we oppermachtige zorgverzekeraars, een kostenopdrijvende manier van tarieven berekenen (DBC model), een miljard euro per jaar dat opgaat aan lobbykosten en meer van dat soort onzin. Ik schreef er ooit dit blog over.

De enigen die van het nieuwe zorgstelsel hebben geprofiteerd zijn ex-politici die lucratieve baantjes kregen in de zorgsector en een leger aan lobbyisten en consultants, waaronder ook de levenspartner van de minister die zelf over de zorg gaat, Edith Schippers. Deze bizarre kongsi van politici en lobbyisten is goed beschreven door o.a. Syp Wynia, maar ook op de site van Follow The Money en elders.

Hoe bevrijden we ons van het fopliberalisme?
Zoals altijd is het makkelijker om een probleem te veroorzaken dan om er weer vanaf te komen. Met mijn pragmatische insteek die misschien des Gajentaans is, heb ik zelf geen absolute voorkeur tussen vrije markt of overheid.

Waar het om gaat is de hybride en corruptiegevoelige vermenging van overheid en vrije markt te ontbinden. Per sector zul je moeten kijken wat de beste aanpak is.

Ik heb er geen principieel  bezwaar tegen om bepaalde sectoren of taken al dan niet tijdelijk door de overheid te laten runnen, zoals bijvoorbeeld door de SP wordt bepleit met hun nationaal zorgfonds. Het moet dan wel volstrekt helder zijn hoe het totale kostenplaatje eruit ziet en hoe we de kwaliteit waarborgen. Helaas was SP-leider Emile Roemer op het punt van de totale kosten niet erg overtuigend tijdens de laatste Algemene Beschouwingen.

De SP heeft beloofd de plannen voor het nationaal zorgfonds voor de komende verkiezingen volledig te laten doorrekenen, ik zal dat afwachten alvorens het finale oordeel te vellen.

Als voor bepaalde sectoren of taken geldt dat de vrije markt het beter en goedkoper kan dan de overheid, vind ik dat ook prima maar zet de overheid en de politiek dan écht op afstand zodat bemoeizuchtige en/of graaizuchtige politici en het hieraan gekoppelde leger van lobbyisten geen kans krijgen zichzelf te verrijken ten koste van de burger. Alleen zo komen we af van het fopliberalisme.

 

 

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s