Er is deze week een vernietigend rapport uitgekomen van het onafhankelijke evaluatie instituut IEO over het doen en laten van het IMF in de eurocrisis. Het IMF liet zich verblinden door politieke beweegredenen van Europese politici (het prestigeproject euro moest gered worden) en nam daardoor tal van beslissingen die iedere rationele economische grondslag misten. Vaak werd dat ook nog op een illegale wijze gedaan, aldus de rapporteurs.

In deze column van de Britse euro- en EU expert Ambrose Evans-Pritchard leest u de belangrijkste conclusies en ook hoe de Griekse burgers het kind van de rekening konden worden. Maar hetzelfde geldt voor de burgers in veel andere eurolanden.

Hoe hier verder mee om wordt gegaan in het IMF en of er koppen moeten rollen is een apart verhaal, maar dit keer wil ik het vooral hebben over de conclusie dat de euro als constructie (een one-size-fits-all muntunie met één wisselkoers en één rentetarief voor 19 totaal verschillende landen) totaal gefaald heeft. En hoe het kon dat onze politieke en media elite daarvoor de ogen bleef sluiten.

Toch was vanaf het begin aan de kritiek op de eenheidseuro niet van de lucht. Amerikaanse monetaristen als Martin Feldstein of Milton Friedman voorspelden al in 1992 de grootste ongelukken. In feite hadden we de Amerikanen niet eens daarvoor nodig, want al in 1975 had een gezelschap van Europese topeconomen, de Optica Groep, in opdracht van de Europese Commissie uitgezocht dat een eventuele Europese munt gelanceerd moest worden parallel aan de bestaande nationale munten zodat er een mechanisme was om schokken op te vangen (wisselkoers en rente aanpassingen).

De socialistische vakbondsvrienden Wim Kok en Jacques Delors dachten dat ze het beter wisten en dramden de eenheidseuro er doorheen, waarbij Kok als nieuwbakken minister van Financiën een belangrijke voorbereidende rol speelde vanaf 1990 en Delors het werk af kon ronden met het Verdrag van Maastricht in 1992.

Euro Currency in the form of fifty euro notes in a bundle. Image shot 2006. Exact date unknown.

Al hun opvolgers op het niveau van regeringsleiders, Europese Commissie, ECB en IMF bleven deze bedrijfsblindheid voortzetten, terwijl de onevenwichtigheden in de eurozone almaar groter werden. Zoals eurocritici als Jean Wanningen, Alex Sassen van Elsloo, Harry Geels of Bruno de Haas al jaren beklemtonen leidt een eenheidsmunt in zulke verschillende landen immers per definitie tot divergentie en niet tot convergentie.

Dát is de kern van de eurocrisis. Veel te lang zijn we vast blijven zitten in een discussie of de regeltjes van het europact nu te streng of juist te soepel werden toegepast. Een soort strijd tussen rekkelijken en preciezen, die eraan voorbij ging dat de constructie van de muntunie dusdanig was dat deze wel tot Verelendung moest leiden.

Het gegeven dat sommige landen wél hervormden (Duitsland, Nederland, Spanje recentelijk) en anderen juist weer niet (Frankrijk, Italië) en het feit dat de Grieken jarenlang de boel bedonderden verergerde weliswaar de onevenwichtigheden in de eurozone, maar dit waren niet de hoofdoorzaken van de eurocrisis. Die lag in het wezen van de muntunie zélf. Zowel EU als IMF weigerden jarenlang domweg om deze elementaire economische wetmatigheid te erkennen.

Evans-Pritchard schrijft:

At root was a failure to grasp the elemental point that currency unions with no treasury or political union to back them up are inherently vulnerable to debt crises. States facing a shock no longer have sovereign tools to defend themselves. Devaluation risk is switched into bankruptcy risk.

“In a monetary union, the basics of debt dynamics change as countries forgo monetary policy and exchange rate adjustment tools,” said the report. This would be amplified by a “vicious feedback between banks and sovereigns”, each taking the other down. That the IMF failed to anticipate any of this was a serious scientific and professional failure.

Kortom, de enige manier waarop een dergelijke eenheidsmunt nog een beetje kan functioneren is als je er een volledige politieke unie boven plaatst met één budget, éen treasury en de politieke wil om een herverdeling door te voeren zoals dit ook in natiestaten gebeurt tussen armere en rijkere provincies.

Op de eerste plaats is daar op dit moment (en ook niet in de jaren negentig) geen politiek en democratisch draagvlak voor. Op de tweede plaats zou het dan nog geen optimale oplossing zijn. Het duurt immers decennia voordat de verschillen tussen de lidstaten uitgesleten zijn (if ever) en al die tijd zal de muntunie meer nadelen opleveren dan voordelen.

Dit zien we duidelijk in de euro solution matrix van Drs. Harry Geels. De muntunie met politieke unie (United States of Europe) staat hier op de 9e plaats. Dit is weliswaar beter dan het half/half aanmodderen dat we nu doen (muddling on staat op de 12e en laatste plaats) maar monetair gezien nog steeds verre van optimaal. Bovendien is aan dit idee van een Verenigde Staten van Europa onherroepelijk verbonden een herverdeling van inkomsten en uitgaven door de hele unie, een soort nivellering dus op Europese schaal. Daarvoor is in het Noorden gewoon geen draagvlak.

Schermafdruk 2016-07-29 16.52.40

De enige conclusie kan daarom zijn dat er nu eens eindelijk een fundamentele discussie moet komen over het wezen van de muntunie zelf. In de huidige vorm is deze onhoudbaar. We moeten spreken over monetaire ontvlechting. Er zijn meerdere opties, zie wederom de matrix van Geels.

 

Advertenties

3 gedachtes over “IMF: euro is mislukt. En nu?

  1. Mijn kritiek is: het lijkt wel of ik ‘keizer’ Geert Wilders van de PVV hoor. Natuurlijk zijn er fouten gemaakt in het verleden. Eerder was Jan veel realistischer over de euro en het aanpassen met maatregelen. Door hem mag niet vergeten worden dat de ruime meerderheid van de economen ook vóór was. Voor de handel en toerisme is de eenheidsmunt een zegen. Alleen bepaalde landen – voorop Griekenland, Frankrijk en Italië – houden zich niet aan de afspraken. Nu uit de euro gooien of toch maar weer soepel worden? De spelregels worden steeds strakker. Er zou al heel wat gewonnen worden als elk land zijn schulden aan de ECB zou kunnen terugbetalen . Soms, zoals in het geval van Griekenland, is dat zeer fictief. Je kunt ook niet van de ene op de andere dag de euro opheffen. Er zijn altijd landen, m.n. Duitsland, Benelux, Oostenrijk en sommige voornalige oostbloklanden, die zich wel aan de spelregels houden. Vrij verkeer van mensen die zich in andere landen kunnen vestigen én vooral van vluchtelingen in de EU lijken mij een groter probleem.
    Het wordt tijd dat Jan hierin wat realistischer wordt en niet de lijn van Wilders pusht. Hij wil maar één ding: de EU én euro opblazen. In NL krijgt hij daarvoor géén meerderheid. Ik krijg nog steeds géén antwoord waarom de PVV en Farage in het Europees parlement zitten. Als je er niets te maken mee wilt hebben, dan blijf je erbuiten. Ik pernitteer mij een populistische opnerking: ze doen het voor hun inkomsten…

    Like

    1. Hans, ik krijg eerlijk gezegd de indruk dat je de essentie van de eurocrisis gewoon niet begrijpt. Of niet wilt begrijpen. Als het simpelweg een kwestie was van alle landen houden zich aan dezelfde regeltjes, waarom wisten Feldstein en Friedman en tal van andere top monetaristen al in de jaren 90 dat het fout zou lopen? Dit hele gelul (excusez le mot) over het volgen van regeltjes gaat voorbij aan de OCA theorie (Optimum Currency Area).
      Ja, er zijn enkele voordelen van de euro (minder transactiekosten, reservemunt) maar die kunnen niet op tegen de nadelen. En dat zal alleen maar erger worden.
      Dat heeft helemaal niets te maken met pro of anti Wilders zijn. Ik pleit nu juist steeds voor andere manieren van ontvlechting, omdat ik helemaal niet zit te wachten op een Nexit zeker als die gepaard gaat met het verlaten van de EU. Echter ik vind wel dat we dat moeten overwegen als de elite ziende blind en horende doof blijft. Zoals het IMF ook volgens dit rapport.

      Like

  2. Ondertussen maakt het IMF nu haar ‘falen’ inzake Griekenland wereldkundig. En blijft Schauble, ondanks ‘zijn steun’ aan Zuid-Europese banken, ongetwijfeld vasthouden aan ( ook) zijn EU levenswerk. Denkt U dat het een onlosmakelijk met het ander verbonden is? Zonder IMF komt er een rondje in het Nederlandse en Duitse parlement. De komende verkiezingen zo her en der zijn toch een zegen.

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s