Begin jaren negentig slaagde Jacques Delors, de toenmalige voorzitter van de Europese Commissie, erin een muntunie door te drukken op basis van een eenheidsmunt.

Delors werd daarbij geholpen door zijn oude vakbondsvriend Wim Kok, die na zijn FNV-tijd al een poosje werk had gedaan voor EC-voorzitter Delors. Kok had een rapport opgesteld vol visioenen over Europese werkgelegenheid en werd in 1990 minister van Financiën van Nederland, dat in 1992 voorzitter zou zijn van de EG.

Al sinds de late jaren zeventig werd in de Europese vereniging van vakbonden EVV waar zowel Kok als Delors rondliepen – Kok was er nog een tijdje voorzitter van – gedroomd van een eenheidsmunt die een Europese sociale welvaartsstaat naar Zweeds model mogelijk moest maken.

Het was dus voor Delors een geschenk uit de hemel toen Kok in 1990 Onno Ruding, die niets van de euro wilde weten, opvolgde als Nederlands minister van Financiën. Door de val van de Muur in 1989 en de daarop volgende Duitse hereniging had Delors alle kans om samen met president Mitterrand de Duitse bondskanselier Kohl onder druk te zetten. Zo geschiedde, eind 1991 werd besloten tot de euro en vorming van de EU; begin 1992 werd het Verdrag van Maastricht ondertekend in een sfeer van grote euforie.

Volgens Cees Maas, later bestuurder bij ING maar destijds thesaurier-generaal van Financiën verantwoordelijk voor het euro gedeelte in het Verdrag van Maastricht, was Jacques Delors de grote aanjager van de eenheidseuro, niet Kohl of Mitterrand. Als goed marxist meende Delors dat de euro als economische onderbouw vanzelf zou leiden tot de door hem en zijn vakbondsvriend Wim Kok gewenste bovenbouw: een sociaal-democratische pan-Europese welvaartsstaat.

Al vroeg, vanaf 1992, waren het met name Amerikaanse economen en monetaristen zoals Martin Feldstein of Milton Friedman die sceptisch aankeken tegen het idee van de Europese christen-democraten en socialisten die, niet gehinderd door enig verstand van monetaire economie, besloten om in een zo divers gebied als Europa een muntunie met een eenheidsmunt te beginnen.

In zijn magistrale artikel uit 1997 The euro: monetary unity to political disunity  voorspelde Friedman dat de eurozone door de eenheidsmunt en het daarmee samenhangende onvermogen om economische schokken op te vangen door aanpassingen van wisselkoers en/of rentestand, uiteindelijk ten onder zou gaan door radicalisering en politieke instabiliteit. De monetaire eenheid zou dus leiden tot political disunity, aldus de in 2006 overleden Friedman.

De wedstrijd Delors – Friedman
De wedstrijd Friedman – Delors ging van start in 2002 met de introductie van de euro als enig wettig betaalmiddel van de eurozone (giraal was deze al ingevoerd in 1999). In het begin leek de euro een succes: er was groei en welvaart en de burgers waren tevreden over het gemak van zaken doen en reizen door de hele EU zonder telkens te hoeven wisselen. We tellen dit als een doelpunt: 1-0 voor Delors.

In 2010 kwam Friedman terug met een sterke counter, al was dat postuum. Nadat de schuldencrisis uit de VS al was overgewaaid in 2008, bleek dat Griekenland jarenlang de eurozone bedonderd had met valse cijfers. Ook Spanje kwam in grote problemen na het barsten van een vastgoedbubbel die te wijten was aan de kunstmatig lage rente en de impliciete dekking van de eurozone: 1-1

Er ontwikkelde zich een miljardenspel en een continuing story van dramatische europtops gewijd aan het Griekse drama, een drama dat nog verhevigd werd na het aan de macht komen van de linksradicale partij Syriza, net zoals in Spanje de radicale partij Podemos sterker werd en nu al enkele  burgemeestersposten in handen heeft. Dit kunnen we ook tellen als een geldig doelpunt voor Friedman die politieke onenigheid had voorspeld: 1-2.

Terwijl ook in Noord-Europa eurosceptische partijen zoals PVV of Front National steeds sterker werden, waren de Britten de EU eurochaos en dito migratie problemen zat en kozen op 23 juni jl. de Brexit. Opnieuw een teken van political disunity: er staat nu  1-3 op het scorebord voor Friedman.

Toch nog de EU-superstaat?
Inmiddels maken de regeringen van Frankrijk, Duitsland en Italië in nauwe samenwerking met de Europese Commissie zich op om alsnog de laatste stap te maken naar Delors’ gedroomde Europese welvaartsstaat: zij willen een Europees ministerie van Financiën met budgetbevoegdheden en ook willen ze de EU-landen vergaand integreren, zo bleek onlangs uit een uitgelekt plan.

De inmiddels 90-jarige Delors hoopt natuurlijk door dit plan van de ministers van Buitenlandse Zaken Jean-Marc Ayrault van Frankrijk en Frank-Walter Steinmeier van Duitsland een hattrick te scoren: zijn gedroomde EU-superstaat en sociaal-democratische verzorgingsstaat zullen er komen zodat hij de wedstrijd alsnog met 4-3 kan winnen van Friedman.

Of dit zal lukken, is de vraag. De wedstrijd is in de 80e minuut en de stand is nog steeds 1-3 voor Friedman. De burgers van Europa zijn slecht gehumeurd na ongeveer acht jaar van aanhoudende crises, recessies en daar bovenop nog eens de onbeheersbare problemen van massale instroom van asielzoekers.

Zuid-Europa zucht onder een ongekende werkloosheid en vooral jeugdwerkloosheid; in het Noorden is de welvaart flink gedaald en worden de pensioenen bedreigd. Griekenland moet keer op keer uit de problemen worden gehaald met miljardeninjecties, het Italiaanse bankenstelsel staat op instoten, Frankrijk komt er ook niet meer uit en zo gaat het maar verder.

Het is dan ook nog maar zeer de vraag of Delors in de laatste tien minuten nog een hattrick kan scoren. Ik zet mijn kaarten op Friedman.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s