Met enige verbazing las ik afgelopen zaterdag de column van Hans Goslinga, Ook het volk heeft niet het laatste woord.  In deze column keert Goslinga zich tegen het referendum op grond van de redenering dat democratie gaat over machtsevenwicht en het voorkomen van absolute macht.  Volgens Goslinga maakt het niet uit of die absolute macht uitgeoefend wordt door één persoon of door de meerderheid plus 1, wat bij een (bindend) referendum het geval zou zijn. Goslinga pleit daarom voor het verwerpen van het referendum als democratisch instrument.

Het referendum is er in soorten en maten
Ik ben het met Goslinga eens dat er kritiek mogelijk is op het binair referendum (ja/nee of in/out), niet alleen omdat er misbruik van gemaakt kan worden maar ook omdat dit leidt tot polarisatie en een versimpeling van de werkelijkheid.

Zo is er bijvoorbeeld wat betreft de EU een grote middengroep, die niet per se uit de EU wil maar wel minder EU verlangt en nationale bevoegdheden wil terughalen uit Brussel. Deze groep die in Duitsland maar liefst 62% bedraagt blijkens een opinieonderzoek vorige week, wordt geforceerd tot een versimpelde keuze bij een in/out referendum.

Ik heb daarom vorige week op de site OpinieZ een open brief gericht aan D66-leider Alexander Pechtold en hem gevraagd een raadgevend referendum te organiseren over de EU met meerdere opties (In, Out of Hervormen). Dat zou goed kunnen met het systeem van approval voting en is al meerdere keren succesvol gedaan op gemeentelijk niveau.

Directe democratie: de geschiedenis van D66
Over D66 gesproken, het is deze partij die vijftig jaar geleden haar bestaansrecht ontleende aan de behoefte van de Nederlandse bevolking aan meer directe democratie. De diagnose van D66 toen dat burgers zich niet meer vertegenwoordigd voelen in ons uit de 19e eeuw stammende partijen – en coalitiestelsel, is een aspect waaraan Goslinga in zijn column volkomen voorbij gaat.

d661Overigens heeft D66 historisch gezien een wat ambivalente verhouding tot het referendum. De echte kroonjuwelen voor Hans van Mierlo en de zijnen waren de direct gekozen premier, de direct gekozen formateur en het districtenstelsel, dat de band tussen kiezers en gekozenen moest versterken.

Toch werd er vanaf het prille begin bij D66 ook nagedacht over het referendum. Zoals ik hier heb uiteengezet was mede-oprichter Hans Gruijters er een voorstander van en diende al in 1966 een motie in op het eerste partijcongres om het referendum op te nemen in het partijprogramma, maar deze werd afgewezen omdat de meerderheid van de D66-leden vreesde voor misbruik van het referendum. Mogelijk heeft Goslinga hier een punt. Het referendum kent inderdaad een geschiedenis van misbruik, o.a. door Hitler.

Vervolgens pleitte Gruijters als minister weer voor het referendum (1974), opperde Jan Terlouw als partijleider in 1979 om landelijk een raadgevend referendum te organiseren over kernenergie, kwam het referendum in 1981 voor het eerst in het D66 partijprogram en werd het vanaf 1986 zwaarder aangezet. In 1994 beloofde Hans van Mierlo het mogelijk maken van een bindend referendum over zaken als het Verdrag van Maastricht (EU) en de Betuwelijn. Vervolgens behaalde D66 de grootste overwinning ooit (24 zetels) en werd het referendum weer net zo snel vergeten.

Anno 2016 moeten we constateren dat er van de kroonjuwelen van D66 weinig terecht gekomen is. Geen gekozen premier, geen gekozen formateur en geen districtenstelsel. Terwijl onze nationale democratie dus – volgens de oorspronkelijke D66 analyse – doodziek is, pleit deze partij al een aantal jaren voor federalisering van de EU en staat steeds vooraan bij het overdragen van nationale bevoegdheden aan Brussel.

Intussen lijkt de D66-agenda voor meer directe democratie grotendeels overgenomen te zijn door partijen aan de rechterkant van het politieke spectrum, zoals PVV en VNL.

EU als federale staat
Ik zal niet beweren dat het streven naar federalisering van de EU niet des D66 is, want al in hun eerste partijprogramma van 1967 stond dit punt. D66 heeft daar echter altijd, nu en in het verleden, de voorwaarde aan verbonden van het democratischer maken van de EU. Op dit moment is dat een fictie, met een niet direct gekozen Europese Commissie en een Europees Parlement met een onbegrijpelijk fractiesysteem waar maar ongeveer 40% van de Europeanen de moeite neemt om erop te stemmen.

Mijn kritiek op het pro-EU kamp en in het bijzonder op D66, dat weigert aan een EU referendum mee te werken, is dus niet hun streven naar federalisering (dat mag) maar wel het telkens doordrukken van het overdragen van bevoegdheden (zoals onlangs weer de globalisering van onze pensioenen) zonder dat de Nederlandse bevolking daarover in enige vorm geraadpleegd wordt.

Geef de burger een stem
Mijn stelling is daarom, in tegenstelling tot hetgeen Goslinga beweert, dat in deze tijd van globalisering directe democratie (in welke vorm, daarover valt te discussiëren) anno 2016 harder nodig is dan ooit om de burger een stem te geven. Niet alleen als correctief referendum op reeds aangenomen wetten maar ook als richtinggevend (consultatief) referendum, waarbij wat mij betreft een referendum met meerdere opties mogelijk moet zijn om de polarisering voortkomende uit het binair referendum te vermijden.

Bovendien zijn mensen in vergelijking met vijftig jaar geleden in het algemeen hoger opgeleid, individualistisch ingesteld, geontideologiseerd, minder vaak  lid van politieke partijen en dankzij ICT heel goed in staat om kennis en informatie  in een razendsnel tempo op te nemen en te verwerken.

Nog belangrijker is de mentaliteit van veel van onze politici, die simpel gezegd eens moeten leren luisteren naar de bevolking. In een tijd waarin onze nationale democratie nog steeds ziek is (diagnose van dokter D66, vijftig jaar geleden) maar door EU, euro en globalisering veel van onze nationale bevoegdheden de facto uitbesteed zijn is die directe democratie harder nodig dan ooit om de burger een stem te geven.

Het is tijd voor een nieuw appèl, gericht aan al die Nederlanders die zich zorgen maken over de ernstige devaluatie van onze democratie, zoals D66 vijftig jaar geleden  zo mooi schreef.

Schermafdruk 2016-07-04 14.00.04

 

Advertenties

2 gedachtes over “Directe democratie is harder nodig dan ooit

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s