De laatste tijd wordt in de burelen van EU, nationale staten en in de media heel wat afgemopperd op de opkomst van de zogenaamde “populistische” (ook wel genoemd “extreem-rechtse”, “extreem-linkse” of nationale) partijen. Hoe we deze partijen nu precies moeten duiden is een ander verhaal, maar hebben de gevestigde partijen hun opkomst niet volledig aan zichzelf te wijten?

Het verhaal begint met het Verdrag van Maastricht van 1992 en de rampzalige besluiten die daar zijn getroffen voor een monetaire unie (EMU), een muntunie die niet gebaseerd was op economische noodzaak maar op politieke motieven en geen andere bedoeling had dan de uiteindelijke vorming van een EU-superstaat, zoals ik laatst heb uitgelegd in mijn blog Nederland sliep toen het werd afgeschaft  

aj boekestijn
Heldere taal van Arend Jan Boekestijn in 1992

Ere wie ere toekomt: het was historicus en ex-politicus Arend Jan Boekestijn – inmiddels bekeerd tot het euro-evangelie – die in juni 1992 als één van de eersten met een vlammende analyse  kwam in het NRC Handelsblad waarin hij betoogde dat de EMU meer nadelen had dan voordelen en zou leiden tot het uit handen geven van de nationale soevereiniteit en bovendien tot de opkomst van partijen als die van Le Pen (toen nog Jean-Marie Le Pen, uiteraard).

Van pijlerstructuur naar EU-superstaat
Ondanks deze inzichten van – in ieder geval toen nog – heldere geesten als AJ Boekestijn, werd de muntunie toch doorgedreven en de gevolgen zijn bekend.

De gevestigde partijen – sociaal-democraten, christen-democraten en liberalen – vonden dat het nog niet genoeg was. Terwijl bij het Verdrag van Maastricht nog een pijlerstructuur   was aangebracht  waarbij de eerste pijler supranationaal was en de andere twee intergouvernementeel, werd in het Verdrag van Amsterdam (1997) het immigratie- en asielbeleid doorgeschoven naar de eerste (supranationale) pijler.

In het Verdrag van Lissabon (in werking getreden in 2009) werd de pijlerstructuur afgeschaft en samengevoegd tot één rechtspersoon in weerwil van de referenda in 2005 over een Europese Grondwet waarbij de Nederlandse en Franse bevolking duidelijk uitspraken dat zij een dergelijke beweging niet wilden. De elite breide er snel iets omheen met verdragen die de facto hetzelfde beoogden.

Het gevolg hiervan is dat nationale staten nauwelijks nog een eigen financieel, sociaal-economisch, immigratie- of asielbeleid kunnen voeren. Alles wat zij doen wordt gedicteerd door de ambtenaren in Brussel of door de ECB in Frankfurt met een marginale ruimte voor eigen besluiten. Dat steeds meer landen in Centraal- en Oost-Europa zich daar niets meer van aantrekken, is weer een ander verhaal.

Natuurlijk kun je erop wijzen dat de beslisstructuur van de EU in feite nog steeds intergouvernementeel is (de Europese Raad met daarin de regeringsleiders is nog steeds het machtigste orgaan). De EU is dus een ratjetoe van nationale en supranationale structuren, maar dat neemt niet weg dat nationale bevoegdheden drastisch ingeperkt zijn en staten geen eigen beleid meer kunnen voeren.

De gevolgen van de muntunie en de EU-superstaat
We zien nu waartoe het leidt: de opkomst van radicaal-links in Zuid-Europa, van nationale bewegingen in Noord-Europa, betogingen van woedende en wanhopige mensenmassa’s die landen destabiliseren en een steeds verder ontwricht rakende EU.

De migrantencrisis en de dubieuze rol die Angela Merkel daarin speelde met haar onverbloemde lokroep en openstelling van de grenzen in september 2015, heeft de zaak nog verder op scherp gezet, temeer daar Merkel vervolgens het door haarzelf geschapen probleem wilde afschuiven en meteen begon over gedwongen asielzoekerquota. Gretig opgepakt door Frans Timmermans, die er een slechte gewoonte van maakt altijd aan de verkeerde kant van de geschiedenis te opereren.

Sommigen vrezen (of hopen op) een totale instorting van de EU. Het Britse referendum van 23 juni kan een eerste aanzet daartoe zijn, maar de uitkomst is onzeker. Intussen doen de aanstichters van het kwaad – de sociaal-democratische, christen-democratische en liberale partijen die nog steeds de meerderheid hebben in de EU – alsof hun neus bloedt.

Vóór de verkiezingen komen ze met fantastische beloftes. Niet meer dan 25.000 asielzoekers per jaar! (Zijlstra, 2016). Geen cent naar de Grieken! (Rutte, 2012). Het is doorzichtige propaganda, want een ieder weet dat bij de huidige stand van zaken zoals hierboven omschreven nationale lidstaten niet meer in staat zijn om dergelijke verkiezingsbeloftes na te komen.

Het logische gevolg daarvan is dat steeds meer kiezers zich teleurgesteld afwenden van de gevestigde partijen en dan terecht komen bij wat genoemd wordt “populistische” partijen oftewel extreem-rechts, extreem-links, nationalisten etc.

Het klopt dat sommige van deze partijen een radicale (rechtse of linkse) historische achtergrond hebben. Maar in veel gevallen zijn ze ook geëvalueerd, zoals in het geval van Front National met Marine Le Pen waardoor dat moeilijk in te schatten is.

Bovendien kun je de vraag stellen wie er nu eigenlijk radicaal is. Gezien vanuit het perspectief van vóór 1998 toen de Europese landen nog eigen munten hadden, nationale grenzen (vóór 1992) en zelf gingen over hun immigratie- en asielbeleid, is hetgeen partijen als Front National, PVV, UKIP of AfD willen helemaal niet zo radicaal. Je zou ook kunnen stellen dat de gevestigde partijen met hun beleid om bevoegdheden over te dragen naar de EU zonder instemming van het volk, juist erg radicaal zijn.

De beantwoording van deze vraag laat ik maar aan de lezer over. Eén ding durf ik wel met zekerheid te stellen: de opkomst van “populistische”, nationale etc. partijen in Europa hebben de gevestigde partijen volledig aan zichzelf te wijten.

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s