Ik blog en twitter vaak over Nederlands-Indië en over mijn persoonlijke familiegeschiedenis aldaar, omdat ik het een fascinerend onderwerp vind. Natuurlijk raak je dan soms gevoelige punten, zowel vanuit het oogpunt van de (ex) gekoloniseerde volkeren als vanuit het oogpunt van Indische Nederlanders die daar alles kwijt zijn geraakt wat in eeuwen opgebouwd werd. Hoe kijk ik daar tegenaan?

Tussen 1981 tot 1986 heb ik een HBO –opleiding voor leraar Geschiedenis en Frans afgerond en het vak historiografie (de geschiedenis van de geschiedenis) stond ook op het rooster, maar eerlijk gezegd kan ik me daar niet zo veel van herinneren. Ik volg dan ook zo’n beetje mijn eigen – niet zo heel wetenschappelijke – methode.

Die methode bestaat eruit dat ik me vooral interesseer voor de mensen die toen geleefd hebben aan beide kanten van het spectrum – dus zowel kolonialen als anti-kolonialen – en door die geschiedenissen naast elkaar te leggen ontstaat een veelkleurig perspectief, noem het maar een kaleidoscoop-perspectief, dat bestaat uit meerdere perspectieven, niet één.

Ik geloof dat dit een betere manier is om de geschiedenis te benaderen dan het hanteren van één ideologisch uitgangspunt, of het nu koloniaal is (“we hebben daar toch iets moois opgebouwd”) of anti-koloniaal (“schande, al die onderdrukking en racisme”). Ik laat al die perspectieven liever contrasteren dan dat ik een keuze maak voor één ervan.

Ik heb blogs geschreven over mijn grootvader van moederskant die omkwam tijdens de Slag in de Javazee (1942) en over mijn grootmoeder  Elly Twiss, die in 1909 geboren is in Pekalongan en tot 1950 in Nederlands-Indië / Indonesië bleef wonen. Beide heb ik nooit gekend, maar hun geschiedenissen fascineren me.

Huis Robert Francis Twiss Java Pekalongan Omgeving 004
Het huis van de familie Twiss in Pekalongan, ca. 1920

Ik schreef ook blogs  over de Indonesisiche nationale leiders Mohammed Hatta, Sutan Sjahrir  en over de Indonesische onafhankelijkheid  en de uiteraard cruciale rol van de in Nederland destijds zo gehate Soekarno.

Ik voel geen bitterheid tegenover Indonesië. Ik vond het prachtig dat president Widodo laatst Nederland heeft bezocht en ben groot voorstander van samenwerking tussen Nederland en de voormalige rijksdelen. Wat mij betreft zou dat de vorm kunnen krijgen van een Gemenebest met veel aandacht voor onderlinge vrijhandel en investeringsfaciliteiten. Zo doen we nog iets positiefs met een geschiedenis die om meerdere redenen beladen is.

Mijn verjaardag is 17 augustus en dat is toevallig ook de Onafhankelijkheidsdag in Indonesië. Ik gun de Indonesiërs hun Onafhankelijkheid. Om een cliché te gebruiken: het is nu eenmaal zo gegaan zoals het gegaan is. Ik probeer oog hebben voor het  verkeerde voortvloeiende uit de koloniale tijd zoals raciale stereotypering, maar ook naar het menselijke aspect te kijken. Vaak gingen die zo verschillende mensen in de koloniale tijd heel goed met elkaar om (niet altijd, natuurlijk). Vooral degenen die er meerdere generaties woonden zoals mijn grootmoeder, vergroeiden met land en volk. Het prachtige werk van auteurs als Maria Dermoût of Hella Haasse getuigt daarvan.

Ik heb ook oog voor de prestaties die in de koloniale tijd geleverd zijn op het vlak van infrastructuur, onderwijs, gezondheidszorg e.d.  Vergelijk het maar eens met de puinhoop nu in vele landen (gelukkig niet in Indonesië). Natuurlijk, het is lastig en het blijft zoeken naar de juiste balans. Emoties zijn er aan beide kanten.

Ik sluit af met wat leestips voor degenen die de geschiedenis van Nederlands-Indië niet zo goed kennen maar er meer van willen weten:

De delen 11 a t/m b van Loe de Jong’s Koningrijk der Nederlanden in WO2 geven een heel goede overzichtsgeschiedenis van Nederlands-Indië van het vroegste begin tot ca. 1950. Hoewel er wat foutjes in zijn geslopen, is dit volgens mij nog steeds bruikbaar als een soort kapstok (historisch overzicht). Hier gratis te downloaden op de site van het Niod.

Het werk van Peter Schumacher die in 1933 werd geboren als “totok” in Nederlands-Indië, na de oorlog als journalist en fotograaf veel in Indonesië kwam en erover schreef in o.a. NRC Handelsblad kan ik van harte aanbevelen. Peter kende de nationale leiders van Indonesië persoonlijk. Hij had een goede persoonlijke band met zowel Poncke Princen (die deserteerde en vocht aan de Indonesische kant) als Raymond Westerling, bekend (of berucht) van de zuiveringsacties. Daarmee is Peter Schumacher uniek en mijns inziens veel betrouwbaarder en objectiever als bron dan de mensen die er vanuit het nu over schrijven. Lees vooral zijn boek Ogenblikken van Genezing en zijn NRC Handelsblad kortschift uit de jaren tachting over Generaal Spoor en de “politionele acties” (1945 – 1949)

SOEKARNO HATTA SJAHRIR
V.l.n.r. Sjahrir, Soekarno en Hatta: de grote drie van de revolutie.

Aan de Indonesische kant zijn er talloze biografieën geschreven over “de grote drie”  Soekarno, Hatta en Sjahrir. Fascinerende geschiedenissen. Met een beetje googelen vind je ze snel genoeg en veel van die boeken zijn gratis te downloaden. Ik denk dat het ook goed is om moderne Indonesische historici te lezen over deze periode, wat ik zelf eerlijk gezegd te weinig heb gedaan.

Wie de periode 1945 – 1949 bestudeert en de Nederlandse misdragingen cq oorlogsmisdaden in die periode, moet zich ook eens verdiepen in de Bersiap, om in ieder geval een “totaalplaatje” te hebben. De Bersiap wordt ontkend tot op de dag van vandaag in de Indonesische geschiedenisboeken, maar speelde uiteraard een grote rol. Op de site van Pia van der Molen die een documentaire maakte over de Bersiap, staat enorm veel informatie over deze duistere periode.

Aan twee kanten is het er verschrikkelijk aan toe gegaan in die tijd. Helaas wordt dit nog altijd heel eenzijdig benaderd in de Nederlandse media; met weinig gevoel voor oorzaak en gevolg. Het bekende weg-met-ons mechanisme.

Een boek dat mij ook erg is bijgebleven is “Indonesische Overpeinzingen” van Sutan Sjahrir, gebaseerd op zijn correspondentie in de jaren dertig toen hij banneling was van het Nederlandse regime, net als Soekarno en Hatta. Dit boek is niet digitaal, maar tweedehands wel verkrijgbaar. Sjahrir (1909 – 1966) schreef uiteraard vanuit anti-koloniaal perspectief maar was een geletterd man die geweldige psychologische analyses kon schrijven, zowel op individueel niveau als op collectief niveau. Sjahrir schreef kritisch-objectief over zowel Nederlanders als Indonesiërs. Het taalgebruik is wel enigszins verouderd, maar toch een enorm fascinerend boek.

Voldoende huiswerk! En zo gaat ook mijn zoektocht verder. Niet op zoek naar één waarheid, maar naar een zo goed mogelijk functionerende historische kaleidoscoop.

 

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s