Op de Facebookpagina van mijn middelbare school, het Amsterdams Lyceum, las ik dat daar op 4 mei een bijeenkomst zal worden gehouden in de serie “Huizen van verzet”, waarbij de lotgevallen van de school in de oorlog gememoreerd zullen worden. 

Amsterdams Lyceum oorlogDaarbij zal het woord gevoerd worden door een kleinzoon van de toenmalige rector Dr. C.P. Gunning en door de dochter van een leraar die  in het verzet zat en de oorlog helaas niet overleefde, Johan Benders.

In de toelichting op de bijeenkomst lees ik onder meer het volgende:

Tijdens de Tweede Wereldoorlog protesteerde (rector) Gunning openlijk tegen de anti-joodse maatregelen van de Duitsers en probeerde zijn Joodse leerlingen zo lang mogelijk op school te houden. Toen de Joodse leerlingen desondanks zijn school moesten verlaten in oktober 1941, hield hij een demonstratieve ‘Vaart Wel bijeenkomst’ in de aula, waar hij zijn emoties niet kon verbergen. Ook na het vertrek van zijn leerlingen probeerde hij via briefwisselingen contact met hen te onderhouden. In januari 1942 werd Gunning gearresteerd en in Kamp Amersfoort gevangen gezet.

En:

Mart Benders over haar vader Johan Benders, docent Nederlands en geschiedenis aan het lyceum. Johan Benders werkte voor het verzet en verzorgde meerdere onderduikadressen en vervalste stam- en distributiekaarten tot zijn verraad in april 1943. Mart wordt geïnterviewd door Corine Bossink en Roos Harms, studentes Publieksgeschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam, die eerder een korte documentaire maakten over Johan Benders.

Het verhaal van Johan Benders
Hoewel ik op het Amsterdams Lyceum zat van 1971 tot 1977 en daar ook nog mijn Atheneum A diploma wist te halen (vraag niet hoe en ik had ook nog een eindcijfer 9 voor Nederlands dankzij Frits Roeper) kende ik het verhaal niet van Johan Benders, die er voor en tijdens WO2 leraar Nederlands en Geschiedenis was. Het kan ook zijn dat het wel verteld werd maar dat ik het op de één of andere manier heb gemist. Ik ben het in het weekend een beetje nagegaan via Google en  het is een buitengewoon indrukwekkend verhaal.

Benders
Docent Johan Benders

Johan Benders was een idealistische, enigszins linkse (SDAP) leraar die enorm betrokken was bij zijn leerlingen. Al vroeg was hij actief in het verzet en ook bij de opvang van Joodse mensen, zowel uit Nederland als uit Duitsland afkomstig. Toen hij in 1943 nadat hij verraden was werd opgepakt door de Sicherheitsdienst beschikte Benders over de onderduikadressen van achttien Joodse mensen.

Om niet door te slaan tijdens de verhoren cq. martelingen pleegde Benders in 1943 zelfmoord na twee mislukte pogingen in zijn cel, door van de derde ring te springen in de gevangenis (Huis van Bewaring) aan de Amstelveense Weg.

Zoals altijd zit er weer een ander verhaal achter het verhaal van Benders. De in 2014 overleden dichter Gerrit Kouwenaar  was leerling van Benders, speelde ook een rol in het verzet en kwam toevallig een paar dagen na de dood van Benders in dezelfde gevangenis terecht, waar hij het één en ander vernam over het verschrikkelijke lot van zijn  docent.

Terzijde: Gerrit Kouwenaar was een zoon van de journalist David Kouwenaar die weer degene was die “Maupie” de Hartogh in 1934 op het idee bracht om grootse Sinterklaasoptochten te organiseren, waardoor mijn grootvader in 1950 Sinterklaas werd, zoals hij zelf vertelde in 1972. Ik wou maar zeggen: alles hangt met alles samen.

Een in 1969 gepubliceerd gedicht van Kouwenaar getiteld Drs. Van Schaffelaar, ging eigenlijk over Johan Benders, zo bleek later. Hoe deze geschiedenissen precies verweven zijn in het gedicht kun je lezen in dit boeiende artikel.

Ik weet niet of ik in de gelegenheid zal zijn om op 4 mei naar het Amsterdams Lyceum te gaan maar deze bijeenkomst lijkt me meer dan de moeite waard en van belang om bij stil te staan.

Dit lezende bedacht ik ook: we leven in een gepolariseerde tijd en maken elkaar via social media uit voor gutmenschen en rechtsmenschen, dat doe ik ook maar als de echte Nazi’s op de stoep staan (of het nou Islamo-Nazi’s zijn of andere soorten Nazi’s) gelden weer heel andere regels en moet nog maar blijken wie de echte helden zijn en wie niet. Waarschijnlijk zou je nog verbaasd staan.

Op Wikipedia lees ik nog:

In Amstelveen werd na de oorlog een straat naar Johan Benders werd vernoemd. Op 27 mei 1997 ontving het echtpaar Benders postuum de Yad Vashem-onderscheiding die in mei 1998 tijdens een ceremonie in het Amsterdams Lyceum werd uitgereikt aan hun nabestaanden.

Update: zie ook het prachtige filmpje (mini-documentaire) over Johan Benders bij de reactie op dit stuk van Roos Harms, hieronder.

Advertenties

2 gedachtes over “Het Amsterdams Lyceum tijdens WO2

  1. Leuk artikel en fijn dat het onbekende verhaal op deze manier gedeeld wordt. Hierbij ook de link naar de korte documentaire waarnaar verwezen wordt in de tekst van het Amsterdams Lyceum.

    Like

  2. Dank Roos, mooie mini-documentaire! Ik heb zelf jong mijn moeder verloren, dit zoeken van de dochter van Johan Benders naar een foto van hem, een bewegend beeld, een verhaal etc.,is voor mij erg herkenbaar. Wat een drama, wat een verhaal…

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s