Vandaag maar weer eens een opaverhaal op mijn blog: de actualiteit is zo droevig stemmend dat ik het daar even niet over wil hebben.

Zoals de vaste lezers van mijn blog weten was mijn grootvader Dr. J. Gajentaan (1902 – 1987)  niet alleen actief als Amsterdamse dierenarts en Sinterklaas bij de nationale intocht(1950 – 1962) maar ook vanaf de late jaren twintig van de 20e eeuw zeer actief in het verenigingsleven: de Oranje Jeugdbond, het Oranje-Comité en het Algemeen Nederlands Verbond (ANV).

ANV2Het in 1895 door Hippoliet Meert in Brussel opgerichte ANV  (dat nog steeds bestaat overigens) was in eerste instantie vooral een literaire vereniging met een zendingsdrang op onderwijsgebied die zich richtte op de Nederlandstalige gemeenschappen in Nederland, Vlaanderen, Nederlands-Indië en Zuid-Afrika. De vereniging had een eigen tijdschrift, Neerlandia.

Onder invloed van de geschriften van Pieter Geyl hing men ook wel de Groot-Nederlandse gedachte aan, hoewel daar kort voor WO2 weer afstand van werd genomen.

Mijn grootvader was bestuurslid van de Amsterdamse afdeling van het ANV, net als zijn goede vriend van joodse komaf Max Goldenberg, die we ook weer tegenkomen bij het Oranje-Comité. Een andere joodse relatie van mijn grootvader Maupie de Hartogh richtte in 1932 het ICA op , begon in 1934 met de Sinterklaasintocht in Amsterdam en zorgde er later voor dat mijn opa Sinterklaas werd in 1950.

Zoals ik eerder in een blog heb uiteengezet werd de nationale cq. patriottische beweging in Nederland (met een modern woord: het streven naar natievorming) voor WO2 vooral beleefd via het verenigingsleven, zoals het ANV en de Oranjebeweging.

ANV3
Mijn vader als Palmpasen jongetje. Ca. 1938

Zo hield de Amsterdamse afdeling van het ANV zich bijvoorbeeld intensief bezig met het in ere herstellen van de Palmpasen optochten, een stukje oude folklore dat met veel enthousiasme weer tot leven werd gebracht. Ik heb nog een foto van mijn vader als Palmpasen jongetje in de jaren dertig.

Naast aandacht en liefde voor de eigen taal, cultuur en gebruiken, hielden ANV en Oranje-Comité (vaak waren dat dezelfde mensen) zich bezig met het tot stand brengen van meer nationale eenheid door het bundelen van allerlei verenigingen met een katholieke, joodse, protestantse (mijn grootvader was Nederlands Hervormd) of nationale achtergrond. Eendracht Maakt Macht, was de slogan van het ANV.

De grote roerganger en inspirator bij het ANV van dit nationale gedachtengoed en dit idee van bundelen van alle bevolkingsroepen in Amsterdam schijnt ene Mr. J. te Winkel te zijn geweest, die echter in maart 1937 plotseling kwam te overlijden. Op internet kan ik niet veel over hem vinden, maar mijn grootvader publiceerde op 10 maart 1937 dit In Memoriam in de Telegraaf:

ANV1ANV2

Wat ik hier interessant aan vind is dat het In Memoriam van mijn grootvader voor Te Winkel een soort inkijkje geeft in de nationale beweging en het eenheidsstreven van de jaren twintig en dertig, al heeft die beweging zich dus nooit politiek geuit en was het meer een soort vrijwilligersorganisatie van de burgerij, waarbij het nuttige (Nederlandse folklore bestuderen) gecombineerd werd met het aangename (gebak).

Op de één of andere manier zijn wij, denk ik, wel eens te veel geneigd de geschiedenis te interpreteren vanuit ons eigen perspectief, waarbij we de culturele revolutie van de jaren zestig en de globalisatie die op gang kwam in de jaren tachtig en negentig  van de vorige eeuw (Reagan/Thatcher/Friedman tijdperk) als maatgevend zien en er soms te makkelijk vanuit gaan dat hetgeen daaraan vooraf ging vrij statisch was.

In feite was er in Nederland al vanaf eind 19e eeuw als gevolg van de industriële revolutie een ontwikkeling gaande van modernisering en internationalisering waarbij veel van de oorspronkelijke Nederlandse cultuur en folklore verloren dreigde te gaan.

Kennelijk realiseerde men zich dat in de jaren dertig van de 20e eeuw en was er een soort nationale herstelbeweging gaande waarbij opgemerkt kan worden dat daar toen ook nog tijd voor was, omdat de mensen nog niet werden opgeslokt door televisie of internet.

Opa1
Dr. J. Gajentaan ca. 1960

Mijn grootvader heeft in de late jaren zestig wel eens gezegd in een interview dat hij “de pé had aan de TV” en dat voor de oorlog iedereen weliswaar op dinsdagavond aan de radio gekluisterd zat  voor één of ander programma maar dat het toen in Amsterdam veel gezelliger was dan in latere tijden, toen iedereen maar voor de buis zat.

Dat streven naar natievorming in de jaren dertig boeit mij en is natuurlijk destijds ruw onderbroken door de Tweede Wereldoorlog, die alles op zijn kop zette. Na de oorlog, mede vanwege het falen van onze neutraliteitspolitiek, zette Nederland zwaar in op internationale samenwerking (NATO, VN) en op de Europese eenheidsgedachte (EEG, EU e.d.).

De laatste jaren worden de nadelen daarvan voelbaar (denk aan welvaartsvernietiging door de euro, de bureaucratische machtsgreep door de EU vanuit Brussel, geen enkele grip meer van natiestaten op massa-immigratie).

In dat perspectief gezien lijkt het streven van mijn opa en zijn vrienden naar meer nationale eenheid in de jaren dertig van de vorige eeuw, ineens zo gek niet meer.

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s