Laatst had ik het in mijn blog Tijd voor een nationaal reveil 4.0 over de Nederlandse nationale of patriottische beweging aan het begin van de 20e eeuw. Een beweging onder de burgerij die zich niet vertaalde in een politieke partij, maar meer beleefd werd via verenigingen en symbolen, zoals het koningshuis.

Mijn grootvader, de dierenarts Dr. Jan Gajentaan (1902 – 1987) was in het interbellum erg actief in dergelijke verenigingen. Hij was bestuurslid bij de Amsterdamse afdeling van het ANV (Algemeen Nederlands Verbond), bij de Oranje Jeugdbond, later bij het Oranje-Comité en ook bij het ICA, dat in 1934 de eerste Sinterklaas intocht organiseerde.

Nederland was sinds het einde van de 19e eeuw zowel politiek als religieus erg verdeeld waardoor er weinig nationale symbolen waren, los van het koningshuis dan.

In de jaren dertig begon een fenomeen een rol te spelen dat in die tijd bijzonder tot de verbeelding sprak: de luchtvaart en dan met name de KLM en ook “onze nationale luchthaven” Schiphol. KLM en Schiphol zouden in de jaren dertig van de 20e eeuw uitgroeien tot twee krachtige nationale symbolen.

Ik kom regelmatig de naam van mijn grootvader tegen in de krantenarchieven als het gaat over de luchtvaart in die periode. Zo was hij in 1934 samen met zijn vriend Max Goldenberg , ook ANV bestuurslid en voorzitter van de Joodse Jongerenbond, aanwezig toen vanaf Schiphol de eerste Transatlantische vlucht werd uitgevoerd met de vermaarde Snip.

Snip
De Snip wordt uitgeleide gedaan op Schiphol in 1934.

Ook de avonturen van de KLM Douglas DC2 Uiver  zijn natuurlijk bekend. Ik las daar zelf nog vol enthousiasme boeken over in de jaren zestig. Dit toestel werd, ook al in 1934, beroemd door deelname aan de race Londen – Melbourne, maar zou aan het eind van dat jaar verongelukken tijdens een vlucht naar Batavia.

ICA spl
1938

Toen de regering er in 1938 over dacht om Schiphol te verplaatsen naar een nieuw te bouwen complex bij Leiderdorp, stonden mijn opa en zijn ICA-vrienden onder leiding van het flamboyante raadslid tevens huisarts “Maupie” de Hartogh, natuurlijk meteen klaar om te pleiten voor het behoud van Schiphol voor Amsterdam. Het snode plan werd verijdeld.

In de jaren dertig hoorden zondagse familie uitstapjes naar de luchthaven er dan ook bij. Mijn oma vertelde me ooit dat mijn vader (geboren in 1931) toen hij klein was de letter G niet goed kon uitspreken en dan verheugd riep: “hoera, we gaan naar Siphol.

Nu ik dit schrijf schiet me ineens te binnen dat mijn vader, vorig jaar helaas overleden, toen hij tachtig was een keer voor de grap vanuit zijn flat in Buitenveldert belde met Schiphol om door te geven dat er weliswaar veel geklaagd werd over lawaai van overvliegende vliegtuigen, maar dat hij dat juist heerlijk vond. Soort van Gajentaan-humor.

Dikke Gijs
Jongensboek uit 1937

Eind jaren dertig  werd de luchtvaartromantiek knap verwoord in een serie jeugdboeken van Marcel J.A. Artz over de piloot “Dikke Gijs” en zijn vrienden “Bolle” (co-piloot) en “Witte” (marconist).

De hoofdpersoon Dikke Gijs is geschorst als piloot omdat hij een keer onder een brug door is gevlogen om zijn toestel te redden maar wordt door een miljonair, “de heer Steffenson”, in dienst genomen als privé-piloot. Samen met zijn vrienden Bolle en Witte beleeft Dikke Gijs doldrieste vliegavonturen in binnen en buitenland.

Ik heb een paar van die Dikke Gijs boeken nog staan in mijn boekenkast. Mijn vader las ze in de jaren dertig en  begin veertig; ik genoot ervan als jongetje in de jaren zestig.

aaa2a
Illustratie uit: “Dikke Gijs geeft opnieuw contact”

Even googelen leert dat de auteur van de Dikke Gijs boeken, Marcel J.A. Artz, vermoedelijk “fout”  was in de oorlog.  Het hoe en waarom daarvan kan ik niet goed achterhalen. Het lijkt erop alsof Artz rond 1944 van de aardbodem is verdwenen. Is hij toen overleden?

Ik vind een publicatie van Adriaan Venema waaruit blijkt dat Artz zich tijdens WO2 liet subsidiëren door de “nieuwe orde” van de nationaal-socialisten. Hoe fout hij precies was, kan ik via internet niet achterhalen.

Afijn, zo raak je met een beetje googelen al snel wat illusies kwijt. Van de luchtvaartromantiek is helaas ook niet zo heel veel meer over. Bij luchthavens denk je tegenwoordig onwillekeurig aan aanslagen; bij de KLM aan een deels mislukte fusie met Air France en aan constante bezuinigingen.

Gelukkig heb ik de jongensboeken van mijn vader nog, om af en toe bij weg te dromen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s